دوشنبه ۰۸ دی ۱۳۹۳ ۱۹:۴۵
یادنامه اساتید دانشگاه امام صادق(ع)؛ استاد علامه علی رجبی دوانی:
علامه ای که دست همسر خود را می بوسید/ مورخ بزرگ تاریخ اسلام و مرد روزهای سخت انقلاب/ استادی که آیت الله مهدوی کنی(ره) بر پیکر ایشان نماز گذارد/ ماجرای حسن خلق علامه در برخورد با یک زن بی حجاب

دانشگاه امام صادق(ع) در بدو تاسیس خود و تا سالیانی متمادی پس از آن از محضر اساتید بزرگی بهره برده است و بدین ترتیب دانش آموختگان موفق و مبرزی را تحویل جامعه علمی کشور داده است…

خبرنامه صادق: دانشگاه امام صادق(ع) در بدو تاسیس خود و تا سالیانی متمادی پس از آن از محضر اساتید بزرگی بهره برده است و بدین ترتیب دانش آموختگان موفق و مبرزی را تحویل جامعه علمی کشور داده است.

از جمله این اساتید، مرحوم علامه جلیل القدر شیخ علی رجبی دوانی از مورخین به نام تاریخ اسلام بود که آثار و خدمات علمی ایشان تا سالیان سال قابل بهره برداری و استفاده می باشد.

مردی روستایی و بدون معلم

حجت‌الاسلام‌ علی‌ دوانی‌ در سال‌ ۱۳۰۸ در قصبه‌‌ دوان‌ در ۶ کیلومتری‌ شمال‌ کازرون‌ به‌ دنیا آمد. محمدحسین، فرزند ایشان، نام خانوادگی و شناسنامه‌ای پدر را “رجبی” بیان کرد و گفت: «از آنجایی که در حوزه‌های علمیه قدیم افراد با نام مولدشان شناخته می‌شدند، پدر به “دوانی” مشهور بود.»

وی تحصیلات خود را در زادگاهش آغاز کرد و در سال ۱۳۱۶ به آبادان رفته، در مدرسه فنی در رشته مکانیک مشغول به تحصیل شد. سال ۱۳۲۷ تحصیلات حوزوی خود را در نجف آغاز کرد و در همان سال تحصیلات خود را در قم ادامه داد.

13911017000485_PhotoL

او از بدو ورود به حوزه علمیه قم نویسندگی را آغاز کرد و از وی مقالات متعددی نیز در شرح حال فقها و علما در مجلات دینی، به ویژه مجله‏ مکتب اسلام چاپ شده‌است.

در قم نزد علمایی چون آیت الله صدوقی یزدی، آیت الله شیخ محمد لاکانی، آیت الله حاج شیخ عبدالجواد اصفهانی، آقا سید محمد حائری گلپایگانی، آیت الله آقای حاج شیخ مرتضی حائری، آیت الله سلطانی بروجردی، آیت الله زاهدی قمی، آیت الله مرعشی نجفی، آیت الله شیخ محمد فکوری یزدی، آیت الله مشکینی، آیت الله منتظری، آیت الله فاضل قفقازی (لنکرانی)، علامه طباطبایی و آیت الله آقا رضا صدر تحصیل کرد.

پس از اتمام دوره ی سطح در حوزه‌ی درس خارج آیت الله بروجردی حضور یافت و از محضر آیت الله خمینی (ره) و آیت الله شریعتمداری کسب علم کرد و فلسفه و تفسیر را نیز نزد علامه محمدحسین طباطبایی فرا گرفت.

حجت‌الاسلام علی دوانی نظر به‌ علاقه‌ای‌ که‌ به‌ خاندان‌ علامه‌ وحید بهبهانی‌ داشت‌ در سال‌ ۱۳۲۸‌ در نهاوند با نواده پسری آیت‌الله وحید بهبهانی‌ که نواده دختری علامه مجلسی نیز بود،‌ ازدواج‌ کرد و حاصل این ازدواج نیز ۹ فرزند به نامه های محمد رجبی دوانی، محمدحسن رجبی دوانی، محمدحسین رجبی، محمدعلی رجبی، محمدباقر رجبی،فاطمه رجبی، معصومه، زهرا و مریم بود.

عالم دینی و مبارز سیاسی

علامه علی دوانی از شخصیت‏های هوادار نهضت امام خمینی(ره) بود و پس از پایان موفقیت‏آمیز قیام عمومی علما و مراجع به رهبری امام (ره)علیه تصویب لایحه‏ انجمن‏های ایالتی و ولایتی، کتاب «نهضت دو ماهه‏ روحانیون» را به نگارش درآورد. در پی ادامه‏ بازداشت امام بعد از سخنرانی روز عاشورا در اسفند ماه سال ۱۳۴۲، وی با دیگر علمای حوزه‏ علمیه‏ قم تلگراف اعتراض‏‌آمیزی به منصور نخست‏ وزیر وقت مخابره کردند.

در ۲۹ اسفند ۱۳۴۲ نامه‏ سرگشاده‏‌ای از طرف جمعی از طلاب و فضلای حوزه‏ علمیه‏ قم درباره‏ اجرا نشدن قوانین اسلامی و قانون اساسی کشور و پایان دادن به وضع سیاسی موجود و بازگشت امام به ایران به امیرعباس هویدا نوشته شد که دوانی یکی از امضاکنندگان آن نامه بود.

در سال ۱۳۴۴ به مناسبت شهادت امام صادق و سالگرد واقعه‏ مدرسه‏ فیضیه‏ قم، در این مدرسه مراسم سوگواری برگزار شد که وی نیز در آن مجلس سخنرانی کوتاهی ایراد کرد.

پس از تأسیس حسینیه ارشاد توسط آیت‌الله مرتضی مطهری برای ایراد سخنرانی دعوت شد و در این مدت در اغلب جلسات روحانیت مبارز تهران شرکت ‏کرد. با پیروزی انقلاب اسلامی وی به جمع‏ آوری منابع تاریخی، اعلامیه‏ها و بیانیه‏ها همت گماشت. پس از گردآوری منابع، کتاب ۱۰ جلدی «نهضت روحانیون ایران» را در سال ۱۳۵۸ منتشر کرد که از آثار قابل توجه وی در زمینه‏ تاریخ انقلاب اسلامی می‏باشد. وی علاوه بر تألیف، در مؤسسات آموزش عالی به تدریس تاریخ اسلام اشتغال داشت.

مردی عاطفی و آرام در محیط خانوادگی

اما همه زندگانی این عالم جلیل القدر به فضاهای علمی و سیاسی منتهی نمی شد و همانطور که در فضای علمی و سیاسی فردی سرآمد به شمار می آمد، در زندگی شخصی نیز دارای ویژگی های فوق العاده ای بود.

فرزندان استاد در بیان عمق رابطه ایشان با همسرشان آورده اند که ایشان حتی دست همسر خود را نیز می بوسید و این علاقه تا جایی بود که علامه را به خاطر تعلقات شدید روحی نتوانست برای دفن همسر به قم بروند.

13911017000289_PhotoL

دکتر محمد حسین رجبی در بیان این رابطه می گوید:

«با اینکه مادر سکته مغزی کرد و نیمی از بدن فلج شده بود و ۲ ماه در بیمارستان بود و بعد به منزل در منزل بستری شد و قدرت تکلم را از دست داده بود، ولی پدرم مثل پروانه‌ای که دور شمع می‌گردد، مرتب کنار ایشان می‌آمد و می‌گفت من هم به همین اندازه راضی هستم، با اینکه مادر نه حرف می‌زد و نه تحرکی داشت و روی تخت افتاده بود، اما تا آخرین روز احترام مادر را داشت.

بعد هم که مادر به رحمت خدا رفت، پدر تا این اواخر دلتنگی می‌کرد، با اینکه فاصله بین این دو بزرگوار که به رحمت خدا رفتند بیش از ۴ سال و نیم طول نکشید، یادم هست که همان سال آخر با پدرم بر سر مزار مادر در قم رفتیم، ایشان آن‌چنان با صدای بلند گریه می‌کرد که هر کس عبور می‌کرد، توجه‌اش جلب می‌شد و می‌آمد، برای اینکه مرسوم نیست، روحانی بر سر قبر بلند گریه کند، بعضی‌ها که پدر را می‌شناختند، فکر می‌کردند که صاحب قبر تازه از دنیا رفته است، اما وقتی تاریخ سنگ را نگاه می‌کردند، می‌دیدند ۴ سال از آن می‌گذرد!»

ماجرای زنی که از حسن خلق علامه، محجبه شد

بعد دیگر این عالم الهی به برکات حضور وی در عرصه اجتماعی باز می گردد که یکی از بستگان آیت الله رجبی در این باره می گوید که یک خانمی به ایشان گفته بود که من این حجاب و چادر را از علامه دوانی دارم و ماجرا را این گونه بیان کرده بود که قبل از انقلاب بی‌حجاب وارد کتابفروشی شده بودم که علامه هم در آنجا حضور داشت، یک سؤالی درباره یک کتاب داشتم که صاحب کتابفروشی نتوانست جواب من را بدهد، حاج‌آقا شنید و چنان برخورد خوبی داشت که من به ایشان علاقه‌مند شدم و خودم را ملزم کردم که حجاب و آن هم چادر را برای خود انتخاب کنم.

آثار و تالیفات مرحوم دوانی

از مورخ بزرگ تاریخ اسلام صدها اثر علمی و تاریخی به جا مانده است که در ذیل به آنها اشاره می شود:

  • آثار تالیفی

اصول‌ اعتقادی‌ و فروع‌ عملی‌ اسلام‌

امام‌ زمان‌ (ع‌) در گفتار دیگران‌

بحثی‌ درباره‌ی‌ پیامبر (ص‌)

پیامبر اسلام‌ از نظر دانشمندان‌ شرق و غرب‌

پیشوایان‌ بزرگ‌ ما

تاریخ‌ اسلامی‌ (از آغاز تا هجرت‌)، چاپ‌ نهم‌

نظری‌ اجمالی‌ به‌ جنگ‌های‌ صدر اسلام‌

سیمای‌ جوانان‌ در قرآن‌ کریم‌ و تاریخ‌ اسلام‌

جهانگردی‌ و جهانگردان‌ نامی‌

داستان‌های‌ اسلامی‌، ۲ جلد

داستان‌های‌ ما، جلد اول‌

دانشمندان‌ عامه‌ و مهدی‌ موعود (عج‌)

زن‌ در قرآن‌

زندگانی‌ زعیم‌ بزرگ‌ عالم‌ تشیع‌، آیت‌الله بروجردی‌

سید رضی‌ مؤلف‌ نهج‌البلاغه‌

سیر اجتهاد در اسلام‌، (یادنامه‌ی‌ اولین‌ کنگره‌ی‌ نهج‌البلاغه‌)

سیره‌ی‌ ائمه‌ی‌ طاهرین‌ (ع‌)

شرح‌ حال‌ و آثار و افکار آیت‌الله بهبهانی‌ (از فقها و مراجع‌ ربع‌ قرن‌ گذشته‌)

شرح‌ زندگانی‌ استاد کل‌ وحید بهبهانی

شرح‌ زندگانی‌ جلال‌ الدین‌ دوانی‌

شعاع‌ وحی‌ بر فراز کوه‌ حرا

شیعه‌ در اندونزی‌

مجموعه‌ مقالات‌ در موضوعات‌ گوناگون‌ (مجلات‌ و روزنامه‌های‌ دینی‌)

محدث‌ نامی‌ حاج‌ شیخ‌ عباس‌ قمی‌

مفاخر اسلام‌ (یازده‌ جلد)

موعودی‌ که‌ جهان‌ در انتظار اوست‌

نگاهی‌ کوتاه‌ به‌ زندگانی‌ پرافتخار سید رضی‌ مؤلف‌ نهج‌ البلاغه‌

هنر نویسندگی‌

خاطرات‌ من‌ از استاد شهید مطهری‌

امام‌ خمینی‌ (ره‌) در آئینه‌ی‌ خاطره‌ها

راز نماز در نهج‌ البلاغه‌

آغاز وحی‌ و بعثت‌ پیامبر در تاریخ‌ و تفسیر طبری

علما و مردان‌ نامی‌ بوسنی‌ و هرزگوین‌

سه فرقه‌ی‌ ضاله‌ و سرقت‌ آیات‌ و احادیث‌

محمد بن‌ جریر طبری‌ (بررسی‌ و نقد تاریخ‌ و تفسیر طبری‌)

مشاهیر فقها و مراجع‌ تقلید شیعه‌

نهضت‌ دو ماهه‌ی‌ روحانیون‌ ایران‌

نهضت‌ روحانیون‌ ایران‌ (یازده جلد)

هزاره‌ی‌ شیخ‌ طوسی‌

 

  • ترجمه‌ها

آثار تمدن‌ اسلامی‌ در اسپانیا و پرتغال‌

اجتهاد در مقابل‌ نص‌، چاپ‌ هفتم‌

خاندان‌ آیت‌الله بروجردی

تاریخ‌ فتوحات‌ مسلمانان‌ در اروپا، (سوئیس‌، ایتالیا و جزایر دریای‌ مدیترانه‌)

صحنه‌های‌ تکان‌ دهنده‌ در تاریخ‌ اسلام‌

علی‌ (ع) چهره‌ی‌ درخشان‌ اسلام‌

فرقه‌ی‌ وهابی‌ و پاسخ‌ شبهات‌ آن‌ها

فروغ‌ هدایت‌

مهدی‌ موعود (عج‌)، ترجمه‌ی‌ جلد سیزده‌ بحارالانوار علامه‌ مجلسی‌

علما و شعرای‌ بوسنی‌ و هرزگوین‌

 

  • تصحیح‌ و تحقیق‌ و تهذیب‌

تاریخ‌ قم‌

جامع‌ المسائل‌

در پیرامون‌ نهج‌ البلاغه‌

سیر حدیث‌ در اسلام‌

شاهراه‌ هدایت‌

شوق مهدی‌ (ع‌)

فروغ‌ ایمان‌

مباحثی‌ در معارف‌ اسلامی‌

نگاهی‌ به‌ آثار فقهی‌ شیخ‌ طوسی‌

خاندان‌ علامه‌ مجلسی‌

مرآت‌ الاحوال‌ جهان‌ نما، جلد اول‌ و دوم‌

ارتحال آیت الله رجبی دوانی و پیام آیت الله مهدوی کنی(ره)

سرانچام مرحوم آیت الله حاج شیخ علی دوانی، استاد تاریخ اسلام، در تاریخ ۱۸ دی ماه سال ۱۳۸۵ و در آستانه عید غدیر به دلیل عفونت داخلی، در منزل خود درگذشت و مراسم تشییع پیکر نویسنده گرانقدر مرحوم حجت الاسلام دوانی صبح چهارشنبه بیستم دی ماه در دانشگاه امام صادق علیه السلام برگزار شد.

13911017000480_PhotoL

در این مراسم که با حضور رئیس دفتر مقام معظم رهبری و معاون اول رئیس جمهور و برخی از وزراء و مسؤولان لشکری و کشوری برگزار شد، حضرت آیت الله مهدوی کنی، رییس دانشگاه امام صادق علیه السلام و دبیر جامعه روحانیت مبارز، بر پیکر آن مرحوم نماز گزارد.

آیت الله مهدوی کنی (ره) نیز بدر پی ارتحال ایشان پیامی صادر کردند که به شرح ذیل می باشد:

« العلماء باقون ما بقی الدهر

ارتحال صدیق مکرم، مورّخ، خطیب و نویسنده تواناحجه الاسلام و المسلمین حاج شیخ علی دوانی رضوان اله علیه که عمری را در سنگر تحقیق و تدریس و خطابه و تألیف حوزه و دانشگاه در خدمت اسلام و اهل البیت علیهم السلام گذراند و در روز عید ولایت الهیه امیرالمومنین علیه السلام، عید سعید غدیر خم به محضر مولایش شتافت را به مقام معظم رهبری مدظله، مراجع عظام و جامعه روحانیت، فرزندان و سایر بستگان محترم تسلیت عرض می کنم.»