دوشنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۳ ۱۹:۳۰
یادنامه اساتید دانشگاه امام صادق(ع)؛ استاد علی اکبر غفاری
استادی که بدون تحصیلات دانشگاهی، میراث دار تشیع شد/ آیت الله مصطفوی:این مرد ثقلین را یافته بود و خودش را با این دژ مستحکم گره زده بود/ توصیه استاد به امام صادقی ها

از جمله این اساتید، مرحوم استاد«علی اکبر غفاری صفت» بود؛ پیرمردی نحیف و بری از هرگونه تحصیل آکادمیک و تحصیل متداول حوزه که همگان را در علوم حدیث و رجال به شگفتی واداشته بود…

خبرنامه صادق: از جمله مواردی که در سال های قبل موجب پرورش دانشجویان و بالندگی علمی ایشان شده بود، حضور اساتید تراز اول هر رشته در دانشگاه امام صادق(علیه السلام) بود که این موضوع بر افزایش غنای علمی دانشجویان بیش از پیش می افزود.

69

از جمله این اساتید، مرحوم استاد«علی اکبر غفاری صفت» بود؛ پیرمردی نحیف و بری از هرگونه تحصیل آکادمیک و تحصیل متداول حوزه که همگان را در علوم حدیث و رجال به شگفتی واداشته بود و از علم ناب خویش بسیاری از دانشجویان را سیراب می نمود.

تولد در تهران

«علی اکبر غفاری صفت» در سال ۱۳۰۳ ه.ش در تهران در یک خانواده متوسط و مذهبی به دنیا آمد و پس از تکمیل تحصیلات ابتدایی، به تحصیل دروس مربوط به تفسیر قرآن پرداخت و دروس سطح حوزه را در خارج از مدرسه در کنار مدرسین مدرسه «خان مروی» آموخت.

او با شرکت در درس تفسیر قرآن مرحوم آیت الله «اشراقی» در قم و همزمان حضور در درس مرحوم «حاج میرزا خلیل کمره ای» و مرحوم آیت الله «آقا سیدکاظم گلپایگانی» در تهران، جوانی خود را با مفاهیم قرآنی گره زد.

تحصیل علوم اسلامی، او را با استادانی چون مرحوم «سیدجلال الدین محدث» (ارموی) و سپس علامه «میرزا ابوالحسن شعرانی» آشنا کرد و با این دو نادره دوران همکاری بسیار نزدیک داشت.

003711

وی درباره ارتباطش با علامه شعرانی گفته است: «شیوه علامه از پختگی زائدالوصف و بسیار محققانه ای برخوردار بود که تأثیر آن در خدمات و آثار اینجانب از هر جهت- تحقیق، مقدمه نویسی، تعلیق و …- آشکار است.» در این میان ارتباط نزدیک علی اکبر غفاری با مرحوم «علامه طباطبایی» و «علامه امینی» نیز زمینه های ژرف نگری، تحقیق در متون روایی و حدیثی و کسب علم رجال را برای او تسهیل کرد.

مرحوم آقای غفاری درباره زندگی و فعالیتش می گوید:

« پس از گذراندن تحصیلات ابتدائی به قصد آشنایی با قرآن و مذهب نزد یکی از قراء تهران ، علم قرائت تجوید را فرا گرفتم ، سپس در خدمت یکی از مدرسین مدرسه مروی ، فقه و اصول را تا شرح لمعه خواندم. در خلال این مدت از کلاسهای تدریس تفسیر مرحوم میرزا خلیل کمره ایی هم بهره می بردم. ب

عد از پایان علوم سطحی گاهی برای شرکت در دروسِ ” خارج ” به قم می رفتم و از جلساتِ درس اساتید بزرگ آنجا استفاده می کردم. بعد از این که علوم فقهی را به پایان رساندم ، تصمیم گرفتم که کـُتب شیعه را که تا آن روز به همان صورت نسخه ی خطی و با غلط های فراوان چاپ می شد، تصحیح و منتشر کنم.

در ابتدای کار هم ، کتابتُحف العقول را که شامل مواعظ پیامبر اسلام تا امام یازدهم بود ، اصلاح و چاپ کردم که بسیار مورد توجه قرار گرفت. بعد از آن هم کـُتب اربعه شیعه یعنی اصول کافی ،تهذیب ، استبصارو من لا یحضرهُ الفقیه را تصحیح و منتشر کردم. بعد از آن نیز تاکنون بیش از ١٠٠ کتاب از کُـتب عظیم شیعه را تصحیح و یا ترجمه کردم و بر آن حاشیه نوشتم»

مرابطه با علامه طباطبایی و علامه امینی

مرحوم استاد در فرمایشات خود همیشه تذکر می دادند«در هر موضوعی باید از متخصص آن بهره برد» و به همین خاطر ایشان گذشته از دوستی که با علامه طباطبایی داشتند که مربوط می شد به آماده سازی، مقابله، تصحیح و طبع کتاب شریف المیزان که بخشی از ان به عهده مرحوم استاد بود، از علامه طباطبایی برای تحقیق و تصحیح احادیث توحیدی کتاب شریف کافی مدد جستند و همین موضوع بهانه ای شد تا علامه طباطبایی به عنوان یادگاری در زیرنویس کتاب شریف کافی مطالبی بنگارد.

آشنایی استاد با حضرت آیت الله امینی نیز به طبع کتاب شریف الغدیر بازمی گردد که تصحیح و مقابله بخشی از آن بر عهده استاد بود و بعد از آن توجه علامه امینی به تحقیق و تصحیح دو کتاب «المحجه البیضاء» و «معانی الاخبار» توسط مرحوم غفاری بود و اینها موجبات قرت آنها به یکدیگر را فراهم کرده بود.

روش علمی و تلاش برای چاپ آثار

این استاد بزرگ تسلطی شگرف بر آثار روایی داشت و در شیوه ترجمه متون دقت، ظرافت و حساسیت های خاص خود را همراه می ساخت و معتقد بود که مترجم باید به تمام کتب تسلط داشته باشد و آنها را ببیند در کتب ترجمه نیز تأکید داشت تا متن عربی احادیث همراه با ترجمه فارسی باشد تا اگر کسی از متن عربی مطلب دیگری می فهمد، آزاد باشد.

آیت الله مصطفوی نیز که ارتباط نزدیکی با استاد غفاری داشته است، در رابطه با عمق فهم این استاد از منابع دینی می گوید: «این مرد حقیقتاً پاک بود و ذهنی عمیق داشت. ثقلین را یافته بود و خودش را با این دژ مستحکم گره زده بود. من خیلی با او حشر و نشر داشتم. از عمق تحقیق و تدبرش در آیات و احادیث لذت می بردم.»

مرحوم غفاری برای چاپ و نشر آثار خود نیز زحمات فراوانی به خود دید و تمام وجود خود را صرف می کردند تا کتاب ها را به مرحله چاپ برساندند و زمانی که به اتمام می رسید به درگاه خدا پناه می بردند تا کسی پیدا شود که این کتاب را به طبع برساند. در کتاب هایی که به طبع مرحوم آقای غفاری رسیده غالباً اسم و اسامی در مقدمه به چشم خورده است که این ها نفقه و هزینه این کتاب را عهده دار شدند!

توجه به اوقات نماز در هنگام تدریس

یقینا جامع بودن استاد در معارف دینی از تقوا و التزام ایشان نشات می گرفت و ملزم بودن ایشان به نماز اول وقت چنان بود که یکی از دانشجویان در این باره گفته است:

68

«شیوه دانشجویان آن بود که بعد از اتمام درس و خروج از کلاس، جناب استاد را تا درب خروجی دانشگاه همکاری می کردند.

یک بار در میان راه و قبل از رسیدن به درب خروج، اذان مغرب به گوش رسید؛ استاد در همان لحظه سخن خود را قطع کردند و از دانشجویان کناره گرفتند و فرمودند: فضیلت نماز مغرب به آن است که اول وقت خوانده شود!

در همان حال به گوشه ای رفته و بر روی چمن های موجود در دانشگاه زانوی تعبد به زمین زده و نماز خود را اقامه نمودند.»

آثار علمی استاد غفاری

این استاد مسلم رجال و روایت عمری سرشار از برکت داشت و تعداد آثار وی از صد اثر هم عبور می کند و در یک جمله محصول هشتاد سال زندگی استاد، تألیف، ترجمه، تنقیح، تصحیح و تعلیق بیش از صد جلد کتاب است که به عنوان میراثی ماندگار در این سال ها به اهل علم و دانش و پژوهشگران معارف اسلامی تقدیم شده است.

از جمله آثار وی می توان به تصحیح کتبی مانند، الکافی کلینی، تهذیب الاحکام، تحف العقول، الاستبصار شیخ طوسی، الغیبه، جامع المدارک، کتاب الغیبه شیخ طوسی، فروع کافی در ۵ جلد، روضه کافی، تصحیح تفسیر ابوالفتوح رازی با حواشی مرحوم شعرانی در ۱۲ جلد، تصحیح شرح کافی ملاصالح مازندرانی در ۱۲ جلد، پاورقی برای تفسیر قرآن مرحوم عاملی در ۸ جلد، تصحیح العقایدالحقه و السعاده الابدیه، تصحیح تفسیر منهج الصادقین ملافتح الله کاشانی با همکاری علامه شعرانی در ۱۰ جلد، ترجمه کتاب من لایحضره الفقیه شیخ صدوق در ۶ جلد، تصحیح المحجه البیضاء فیض کاشانی در ۸ جلد، ترجمه مقاتل الطالبیین، تألیف ابوالفرج اصفهانی و کتب فراوانی که فهرست تمامی آنها در این مختصر نمی گنجد.

استاد غفاری همچنین به تألیف آثاری از جمله مهدی منتظر(عج)، گفتار ماه، قصص قرآن و … و ترجمه اکثر آثار شیخ صدوق از جمله معانی الاخبار، کمال الدین، ثواب الاعمال، التوحید، عیون اخبارالرضا(ع)، الخصال و… پرداخته است.

نقش او در دهه های گذشته در احیای میراث بزرگ شیعه در حوزه و دانشگاه نقشی برجسته و نمایان است و اگرچه لباس روحانیت را بر تن نداشت اما حقیقتاً بار مسئولیت روحانیت شیعه را به دوش کشیده است.

سرانجام این استاد بزرگ در عصر روز سه شنبه پانزدهم آبان ۱۳۸۳ برابر یازدهم رمضان ۱۴۲۵ پس از تصادف و مجروحیت راهی بیمارستان شده و پس از ساعتها تلاش، روح پاک آن استاد فقید در حوالی ساعت یک بامداد چهارشنبه شانزدهم آبان ماه به آسمان پرکشید و با کوله باری پنجاه ساله از تلاش علمی جاودانه شد و در جوار شیخ صدوق(در ابن بابویه) آرمید.

یکی از دانشجویان این استاد در دانشگاه امام صادق(علیه السلام) در خصوص توصیه مرحوم غفاری به دانشجویان گفته است:

«آن‌چه که انسان را به مقام قرب به حق می‌رساند، در کتب اربعه هست.»

روحش قرین رحمت باد