یکشنبه ۱۷ فروردین ۱۳۹۳ ۱۸:۰۱
بررسی تطبیقی اقتدار ملی جمهوری اسلامی ایران با سایر (۱)

یکی از مهم‌ترین عوامل ارتقای کشورها در سطح بین‏الملل، دستیابی به اقتدار ملی و کسب شاخصه ‏های تأثیرگذار در افزایش این اقتدار است. با توجه به نقش تعیین‌کننده‌ی ایران، عربستان و ترکیه در منطقه‌، نوشتار پیش رو به بررسی تطبیقی اقتدار ملی این سه کشور و ارزیابی هر کدام از آن‌ها در مقوله‏های اقتدارزا پرداخته است.

خبرنامه صادق: مسعود ندافان(معارف اسلامی و علوم سیاسی ۸۹)؛ کشورها و قدرت‌ها در تکاپو و تلاش هستند که جایگاه خود را در نظام بین‌المللی ارتقا دهند. این تلاشِ همیشگی و مستمر، تابعی از منابع ثابت، مانند موقعیت ژئوپلیتیک و ذخایر زیرزمینی و… و منابع اکتسابی مانند قدرت نظامی، قدرت علمی و… است. هر واحد سیاسی برای افزایش دامنه‌ی قدرت خود، به فراخور زمان و مکان، از این منابع استفاده‌ی بیشینه خواهد کرد؛ اما آنچه تداوم قدرت را در سال‌های آتی تضمین می‌کند، دستیابی به اقتدار است. اقتدار جلوه‌ای از نفوذ و هدایت رفتار دیگران است و در دنیای سیاست، به‌نحوی سبب رفتارهای هژمونیک و الگوگیری نظام ساخت و پذیرش آرا و نظرات می‌گردد. لازمه‌ی تحقق اقتدار ملی، ایجاد و تقویت قدرت سازنده (همگرا) و دوری از قدرت مخرب (واگرا) در ساخت سیاسی یک واحد سیاسی مقتدر است.
 
ایران و عربستان سعودی و ترکیه از مهم‌ترین و شاخص‌ترین بازیگران منطقه‌ی غرب آسیا (خاورمیانه) محسوب می‌شوند. نحوه‌ی تعاملات و مناسبات و منازعات این سه کشور، نمایانگر سطح وسیعی از رقابت در زیرسیستم غرب آسیا (خاورمیانه) و جهان اسلام است. در این یادداشت درصدد هستیم که اقتدار ملی این سه کشور را بررسی نماییم. با توجه به این نکته که اقتدار امری نسبی و قالب معنایابی آن در برخی از کشورها متفاوت است و بررسی تطبیقی آن نیازمند شاخص‌های مشترک است، بنابراین سعی شده است از منابع اقتدار بومی چشم‌پوشی شود.
۱٫ چارچوب مفهومی اقتدار ملی
واژه‌ی اقتدار (Authority) به معنای قدرت مقبول است که از واژه‌ی لاتین (Actoritas) گرفته شده است.۱ اقتدار عبارت از توانایی برانگیختن دیگران به موافقت و متابعت است. اقتدار یک عمل داوطلبانه است و آن هنگامی که موافقت و متابعت پایان یابد، اقتدار نیز رو به افول حرکت می‌کند.۲ افرادی مانند داندروف معتقدند که اقتدار ناشی از شانس و موقعیتی مبنی بر نظمی خاص با محتوای معین است که اطاعت گروهی از مردم را به دنبال خواهد داشت.۳
اقتدار ملی تلفیق واژگانی «اقتدار» و «ملی» است که به کارآمدی دولت و کارآمدی نظام سیاسی در چارچوبی مشروع و مقبول در محیط ملی و عرصه‌ی بین‌المللی اطلاق می‌شود.۴ اقتدار ملی در واقع قدرت نهادینه‌شده است که در این زمینه‌ی مفهومی، بیشتر دارای بار معنایی نفوذ، سلطه و مرجعیت در حوزه‌های مختلف است و در واقع اقتدار ملی، امری اساسی و جوهره‌ی وجودی نظام سیاسی پیشرو محسوب می‌گردد.
۲٫ تفاوت قدرت و اقتدار
گرچه قدرت و اقتدار با یکدیگر پیوند و هم‌بستگی معنایی دارند، ولی دارای وجوه افتراق نیز هستند. قدرت در بیان ساده، حد توانایی کنترل دیگران است؛ به‌طوری که عملی را که از آن‌ها خواسته شده است، انجام دهند و به‌نوعی تحمیل اراده است به‌رغم مقاومت دیگران.
قدرت مفهومی نسبی است و قدرتمند بودن با دو بُعد زمانی و مکانی قابل سنجش خواهد بود. وجه زمانی قدرت شامل تحولات و مناسبات کشورها با پیرامون خود در طول زمان معین و وجه مکانی ناظر بر تداوم و استمرار رقابت کشورها در سیستم‌های منطقه‌ای یا نظام بین‌الملل است.
اقتدار مقوله‌ای چندوجهی، اعتباری و پیچیده است که دولتمردان آن را براساس ارزش‌ها و معیارهای بومی تعریف، تبیین و ارزیابی می‌کنند. مانند فرهنگ شهادت و ایثار که یکی از وجوه بومی اقتدار محسوب می‌شود و کاربست تبیینی آن فقط در نظام جمهوری اسلامی ایران است. اقتدار بیشتر دارای جنبه‌ی روانی در نگاه ناظر بیرونی (کشورهای دیگر) و درونی (اعضای جامعه) است، اما قدرت از ماهیت عینی از منظر سیاست‌مداران برخوردار است. در عصر کنونی، دولت‌ها درصدد هستند که اقتدار را با فضاسازی رسانه‌ای به‌منظور شکل‌گیری مفهومی بین‌الاذهانی ارائه کنند. در سیاست‌ورزی مدرن، اقتدار ملی نباید با قدرت حفظ گردد، زیرا قدرت امری تحکمی و در هرم اجتماعی از بالا به پایین (ساخت سیاسی به ساخت اجتماعی) اعمال می‌شود و تحکیم اراده‌ی حاکمان بر مردم است، ولی اقتدار ملی بستگی به میزان مطلوبیت و مقبولیت قدرت حاکم از منظر مردمی دارد که بر آنان قدرت اعمال می‌شود.
بنابراین اقتدار، قدرت مشروع، قانونی و عقلانی است، اما قدرت می‌تواند مشروع یا نامشروع باشد و همچنین اقتدار مبتنی بر رضایت خواهد بود، اما قدرت اغلب براساس زور پایه‌ریزی می‌شود و با توجه به خصلت دموکراتیک اقتدار، جنبه‌ی دوام و پایداری بیشتری خواهد داشت.۵
۳٫ منابع اقتدار ملی
اقتدار ملی از منابع و سرشاخه‌های متعددی سرچشمه می‌گیرد و در زیرمجموعه‌های اقتدار ملی می‌توان از اقتدار عقیدتی، سیاسی، علمی، نظامی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نام برد.
اقتدار ملی باید اقتدار همه‌جانبه و در همه سطح باشد و شکل‌گیری شرایطی که منجر به اقتدار ملی می‌شود، ماهیت متنوع و چندبُعدی دارد. بنابراین پراکندگی منابع اقتدار و رشد یک‌سویه‌ی آن، چهره‌ی نامطلوبی از دولت عرضه می‌نماید و توانایی مانور یک واحد سیاسی را تنزل می‌دهد.
۳-۱٫ اقتدار عقیدتی
اقتدار عقیدتی هر نظام سیاسی به معنای دارا بودن پایه‌ها و جنبه‌های تئوریک اعتقادی و فکری است و استحکام هر واحد سیاسی به این شالوده و پایه‌ی اصلی مربوط می‌شود. اقتدار عقیدتی جهت حکومت و بایسته‌های سیاست‌ورزی داخلی و خارجی و نحوه‌ی ساختار قوا (قوه‌ی مجریه، قوه‌ی مقننه و قوه‌ی قضاییه) را صورت‌بندی می‌کند.
الف) جمهوری اسلامی ایران
نظام جمهوری اسلامی ایران با بهره‌گیری از منابع فقهی شیعی، که برگرفته از قرآن و سنت هستند و با عنایت به مقتضیات زمانی و مکانی، مدل حکومت ولایت فقیه را ارائه کرده است. در این نوع حکومت‌ورزی، در رأس هرم ساخت سیاسی، ولایت فقیه قرار گرفته است و با توجه به عصر کنونی، رئیس قوه‌ی مجریه و اعضای قوه‌ی مقننه از سوی مردم اعلام می‌شوند. در راهبرد کلان سیاست خارجی، حفظ و توسعه‌ی جایگاه جهان اسلام و کشور ایران در نظام بین‌الملل مدنظر قرار گرفته است.
جمهوری اسلامی هیچ‌گاه خواهان تطبیق این الگوی حکومت‌ورزی در واحدهای سیاسی اسلامی نیست و در طی این چند دهه، بارها مقام‌های جمهوری اسلامی این گزاره را اعلام کرده‌اند و نقطه‌ی ایده‌آل جمهوری اسلامی شکل‌گیری کشورهایی با نظام مبتنی بر قوانین اسلامی و خواست مردم آنجاست.
ب) عربستان
نظام حکومت‌ورزی عربستان کماکان دارای ساختار پاتریمونیال است و پذیرش آن به سبب برخی از رویکرد‌های فقه سیاسی اهل سنت است. در نظام سیاسی عربستان، پادشاه در نوک قدرت سیاسی قرار دارد و از لحاظ تئوریک، نوعی اقتدارگرایی با برچسب دینی (که حاصل ضعف نظام‌سازی فقه سیاسی اهل سنت است) شکل گرفته است و مردم مشارکت‌کننده در آینده‌ی سیاسی این کشور محسوب نمی‌شوند.
ج) ترکیه
پس از جنگ جهانی اول، شاهد افول امپراتوری قدرتمند عثمانی هستیم. در این برهه‌ی زمانی، ملی‌گرایان ترک با رهبری کمال مصطفی پاشا (آتاتورک) و همراهی مجلس، اقدام به شکل دادن نظام جمهوری ترکیه می‌کنند. آتاتورک در ترسیم راهبرد این جمهوری، از سه هدف اساسیِ ارتقای سطح زندگی مردم، رهایی از میراث بدشگون عثمانی و ساختن تمدن جدید، نام می‌برد و در راستای رسیدن به این اهداف، در سال ۱۹۲۶، دستور به کشف حجاب در سراسر ترکیه را صادر می‌کند.
نظام جمهوری ترکیه براساس پایه‌های جدایی دین از سیاست و دولت‌ملت‌سازی براساس قوم ترک شکل گرفته است و برخی آن را دولت ناسیونالیست تلقی می‌کنند.
برخلاف روح حاکم در نظام‌های دموکراتیک، در ساخت قدرت سیاسی ترکیه، ارتش نقش نهادینه‌شده‌ای را در مناسبات سیاسی ایفا می‌کند و همچنین رفتارهای مبتنی بر مشارکت مردم در امر سیاسی بیشتر از طریق کانال احزاب در انتخابات (سیستم چندحزبی) صورت می‌گیرد.
جمع‌بندی
با توجه به روحیه‌ی مشارکت مردم در فعل و انفعالات سیاسی و اجتماعی و همچنین پیوندهای ناگسستنی جوامع اسلامی با بنیان‌های برخاسته از تفکر دینی، به نظر می‌رسد در محور اقتدار عقیدتی، جمهوری اسلامی ایران، ترکیه و سپس عربستان قرار گرفته باشند.
۳-۲٫ اقتدار سیاسی
اقتدار سیاسی برگرفته از الزامات جغرافیایی و منابع قدرت‌ساز شکل می‌گیرد. اقتدار سیاسی توانایی و پتانسیل ایجاد همگرایی‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را دارد که تحقق غایی آن منجر به شکل‌گیری بلوک قدرت می‌گردد. این همگرایی قدرت چانه‌زنی و سطح کشورها را در روندها و تنش‌های سیاسی افزایش می‌دهد.
الف) جمهوری اسلامی ایران
 
ظهور و شکوفایی اسلام سیاسی در انقلاب اسلامی ایران بود و برای نخستین بار در عصر غلبه‌ی مدرنیته، دین به‌عنوان یک عنصر تعیین‌کننده در ساختار نظام جمهوری اسلامی از حوزه‌ی خصوصی به سطح عمومی و کلان راه یافت. اهداف فرامرزی جمهوری اسلامی ایران در قالب صدور انقلاب معنا می‌یابد. پس از پیروزی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ بازتاب معناگرایانه‌ی آن در سطح جهان اسلام مورد توجه بسیاری از تحلیل‌گران سیاسی قرار گرفت و حتی شاهد اثرگذاری تفکر انقلاب اسلامی در مرزهای بسته‌ی عربستان سعودی نیز بودیم. البته در بیشتر کشورهای مسلمان، تأثیر ایران غیرمستقیم بوده و ایران عمدتاً نقش الگو را داشته است و مهم‌ترین تأثیرگذاری ایران بر جهان اسلام در سطح افکار و ایدئولوژی است.۶
راهبرد کلان جمهوری اسلامی ایران برای افزایش جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی، عدم اتکا به قدرت‌های جهانی است. به همین خاطر، برای شکل دادن محور مقاومت در منطقه در برابر تهاجمات آمریکا و اسرائیل، تلاش فراوان کرده و به‌عنوان کشوری فعال در سطح کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد قرار گرفته است. در مقطع کنونی، پس از شکل‌گیری بیداری اسلامی و حس مشارکت مردمی در قبال مسائل سیاسی، جمهوری اسلامی ایران مدل مردم‌سالاری دینی بومی این کشورها را تجویز می‌کند.
ب) عربستان
 
عربستان سعودی همواره یکی از مهم‌ترین بازیگران فعال سطح منطقه به شمار می‌رود. عربستان در سایه‌ی نگرش ارتقای جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی در سه محور شورای همکاری خلیج فارس، کشورهای عربی و کشورهای اسلامی فعالیت می‌کند. آنان با توجه به پتانسیل عظیم نفتی و قدرت اقتصادی و شهرهای مهم مکه و مدینه، خواهان ام‌القرای جهان اسلام هستند.
در میان کشورهای عربی، عربستان سعودی دیپلماسی فعالانه‌ای را در دهه‌ی اخیر به نمایش گذاشته است؛ تا آنجا که این کشور همراه با کشور مصر، در جهت‌دهی افکار عمومی جهان عربی، نقشی اساسی دارد. پس از رویداد بیداری اسلامی، حکام عربستان سعودی نشان دادند که توان درک تحولات پیرامونی و نیز انطباق آن با شرایط حاکم بر جامعه‌ی خود را ندارند. مواجهه‌ی این نظام با بیداری اسلامی حاکی از تضادهای هویتی و عقیدتی است؛ به‌گونه‌ای که برای سرکوب قیام مردم بحرین به این کشور نیروی نظامی ارسال کردند.
ساختار سنتی حکومت عربستان سبب شده است که دامنه‌ی اختلافات درونی مربوط به جانشینی پادشاه در این کشور رو به فزونی باشد و سطح میانی اقتدار درونی سیاسی این کشور شکننده باشد.
ج) ترکیه
 
ترکیه تا چند دهه‌ی گذشته، به دلیل تعاملات همه‌جانبه با غرب و همچنین حضور دولت‌های غرب‌گرا، از حضور و اثرگذاری در مورد رخدادهای جهان اسلام دوری می‌کرد. البته این رویکرد در دهه‌ی نود میلادی با رشد و روی کار آمدن احزاب اسلامی کم‌رنگ شد و سپس در دوران صدارت حزب عدالت و توسعه، با اعلام رسمی سیاست چرخش به شرق، در دستور کار دستگاه دیپلماسی ترکیه قرار گرفت. پس از آن، با رهیافت عمق استراتژیک احمد داوود اوغلو، وزیر خارجه‌ی ترکیه، سرعت این نحوه‌ی سیاست‌گذاری شدت گرفت و این واحد سیاسی تمام توان خود را برای تبدیل شدن به قدرت اول منطقه‌ای متمرکز کرد.
پس از سرنگونی سران رژیم‌های اقتدارگرا در شمال آفریقا و غرب آسیا، احمد داوود اوغلو در جریان نشست با سفرای کشورهای غربی و عربی، این کشور را منبع الهام کشورهای انقلابی توصیف کرد. ترک‌ها درصدد هستند که تصویر ترکیبی از آموزه‌های اسلام، ملی‌گرایی و دموکراسی را به مردم منطقه و جهان اسلام نشان دهند. الگوی ترکیه جهان غرب را دشمن اسلام نمی‌پندارد و این برداشت مبتنی بر قرائتی نوین از اسلام، در مقابل قرائت‌های دولت‌هایی مانند ایران و سوریه و گروه‌های جهادی است. اما مدل الگوی ترکیه به دلیل عدم تطبیق فضای هویتی بیداری اسلامی و حضور پررنگ ارتش در ساخت قدرت و همچنین تضاد ترک-عرب، با مشکلات زیادی روبه‌روست.
جمع‌بندی
 
رقابت برای دستیابی به قدرت اول منطقه‌ای پس از بیداری اسلامی به اوج خود رسیده است. هر کدام از این کشورها با توجه به پتانسیل و امکانات سیاسی و توانایی عرض‌اندام، وارد این میدان هماورد شده‌اند، اما هیچ‌کدام از دولت‌های جمهوری اسلامی ایران، عربستان و ترکیه نتوانستند چتر اقتدار سیاسی خود را بر فراز منطقه غرب آسیا و جهان اسلام گسترش بدهند و هریک از این کشورها موفقیت‌های شبه‌جزیره‌ای را در منطقه‌ی غرب آسیا کسب کرده است. اگر به نزدیکی و وابستگی کشورهای منطقه به این سه کشور نگاه بیندازیم، جمهوری اسلامی اقتدار سیاسی خود را با تشکیل محور مقاومت (ایران، عراق، سوریه و لبنان) و عربستان با نزدیکی به دولت مصر و کشورهای جنوب خلیج فارس و کشور ترکیه با نزدیکی به کشور مصر در زمان حکومت مرسی و تونس، به رخ یکدیگر می‌کشند.
۳-۳٫ اقتدار اقتصادی
 
الف ) جمهوری اسلامی ایران
 
طبق سند چشم‌انداز بیست‌ساله، جمهوری اسلامی ایران باید در جایگاه اول اقتصادی در سطح منطقه‌ی آسیای جنوب غربی قرار بگیرد.
براساس برآوردهای صندوق بین‌المللی پول (International Monetary Fund)، تولید ناخالص داخلی (GDP) جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۱۰ برابر با ۳۳۷٬۹۰۱ میلیون دلار بوده است و در جایگاه ۲۹ جهان قرار گرفته است۷ و طبق برآورد سازمان سیا در سال ۲۰۱۲، جمهوری اسلامی در جایگاه ۱۸ جهان قرار دارد۸ و در رتبه‌بندی نرخ بیکاری در جایگاه ۱۴۷ جهان قرار دارد و نرخ بهره (interest rate) 15 درصد است.۹
با توجه به نقش تعیین‌کننده‌ی بهره‌وری در رشد و توسعه‌ی اقتصادی کشور، تهیه‌ی شاخص‌های بهره‌وری مورد توجه قرار می‌گیرد. یک مقیاس بهره‌وری، به بیان ساده، نسبت یک شاخص مقداری از یک ستانده‌ی معین به یک شاخص مقداری از یک داده‌ی معین یا ترکیبی از چندین داده است. طبق آمارهای ارائه‌شده‌ی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، شاخص بهره‌وری سرمایه از سال ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۵ با رشد چشمگیری همراه بوده است و از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۶ این شاخص در وضعیت تقریباً ثابتی به سر می‌برد و همچنین شاخص بهره‌وری کار از سال‌های ۱۳۶۷ تا ۱۳۸۶ روند صعودی خود را حفظ کرده و روند بهره‌وری کل کشور در طی سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۶ با رشد چشمگیری همراه بوده است.۱۰
منابع زیرزمینی وسیع نفت و گاز در جمهوری اسلامی، زمینه‌ساز کسب درآمد وسیعی شده است. در راهبرد اقتصادی جمهوری اسلامی ایران، خودکفایی در تولید و جلوگیری از اثرگذاری تحریم‌ها جایگاه ویژه را داراست. جهت‌گیری‌های مناسب اقتصادی جمهوری اسلامی، از ابتدای انقلاب (با وجود تنگناهایی مانند جنگ تحمیلی و تحریم‌ها) سبب شده است ایران جزء رتبه‌های زیر سی قدرت‌های اقتصادی جهان قرار گیرد؛ به‌طوری که در سال ۲۰۱۰، طبق نظر صندوق بین‌المللی پول، در جایگاه ۱۸ جهان قرار گرفت.
متأسفانه از سال ۲۰۱۲ رشد اقتصادی کشور منفی شده است و این روند کماکان ادامه دارد. این آمار زنگ خطر را برای مسئولان اقتصادی کشور به صدا درخواهد آورد.
 
ب) عربستان
 
براساس برآوردهای صندوق بین‌المللی پول (International Monetary Fund)، تولید ناخالص داخلی (GDP) عربستان سعودی در سال ۲۰۱۰ برابر با ۶۲۳۱۰۹ میلیون دلار بوده است و در جایگاه بیست‌وسوم جهان قرار دارد۱۱ و طبق برآورد سازمان سیا در سال ۲۰۱۲، عربستان در جایگاه ۲۱ جهان قرار دارد۱۲و در رتبه‌بندی نرخ بیکاری در جایگاه ۱۱۱ جهان قرار دارد و طبق آمارها، نرخ بهره‌ی این کشور ۲ درصد است.۱۳
عربستان دارای منابع وسیعی از نفت و گاز است و سرمایه‌گذاری‌های خارجی فراوانی را نصیب این کشور کرده است. همچنین بزرگ‌ترین کمپانی جهان در سال ۲۰۱۳ کمپانی سعودی آرامکو است. این شرکت متعلق به دولت این کشور است. عربستان از بازیگران اصلی اوپک (OPEC) محسوب می‌شود و این سبب شده است که شرکت‌های عربستانی با استفاده از فضای تحریم‌های جمهوری اسلامی ایران، میزان تولید خود را از ۲٫۸ میلیون بشکه‌ به ۴ میلیون بشکه در روز افزایش داده‌اند تا با این حربه، نبض بازار نفت را به دست بگیرند.
ج) ترکیه
 
طبق چشم‌انداز توسعه‌ی ۲۰۲۳ جمهوری ترکیه، که در سال ۲۰۰۳ تهیه شد، این کشور باید تا سال ۲۰۲۳ در میان ۱۰ اقتصاد برتر جهان قرار گیرد و همچنین تولید ناخالص این کشور به دو تریلیون دلار برسد.
اقتصاد ترکیه ترکیبی پیچیده از اقتصاد سنتی و مدرن است. طبق برآوردهای صندوق بین‌المللی پول، اقتصاد ترکیه جزء بازارهای در حال ظهور است. براساس برآوردهای صندوق بین‌المللی پول (International Monetary Fund)، تولید ناخالص داخلی (GDP) جمهوری ترکیه در سال ۲۰۱۰ برابر با ۹۶۸۶۰۴ میلیون دلار بوده است و در جایگاه شانزدهم جهان قرار دارد۱۴ و طبق برآورد سازمان سیا، در سال ۲۰۱۲، ترکیه در جایگاه ۱۷ جهان قرار دارد۱۵ و در رتبه‌بندی نرخ بیکاری در جایگاه ۱۰۳ جهان قرار دارد و نرخ بهره از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۳ به طور متوسط ۶۰٫۴۹ درصد بوده است که نرخ بهره‌ی بسیار بالایی را داشته است.۱۶
پاشنه‌ی آشیل حزب حاکم ترکیه (حزب عدالت و توسعه) توسعه‌ی مسائل اقتصادی است. این دولت با توجه به سرمایه‌گذاری کلان در صنعت توریسم، به‌خصوص در منطقه‌ی اروپایی این کشور و همچنین به‌عنوان پل ارتباط انرژی از ایران و آذربایجان به کشورهای اروپایی، سود سرشاری را نصیب خود می‌کند؛ اما با رخدادهای سوریه و اعتراضات پارک‌ گزی در استانبول و آشکار شدن فساد اقتصادی برخی از افراد این حزب به بدنه‌ی اقتصاد این کشور ضرباتی وارد شده است؛ به نحوی که واحد پول ترکیه به پایین‌ترین سطح خود در چند سال اخیر رسیده است.
جمع‌بندی
 
در هر کشوری، برنامه‌ریزی و تجزیه‌وتحلیل اقتصادی مستلزم در اختیار داشتن ابزارهایی نظیر حساب‌های ملی و سایر حساب‌های کلان و همچنین شاخص‌های اقتصادی مناسب است. امروزه در کشورهای مختلف، طیف وسیعی از شاخص‌ها توسط مراجع مختلف آماری و علمی، نظیر سازمان‌های دولتی، سازمان‌های بین‌المللی، دانشگاه‌ها و سایر مراکز در زمینه‌های مختلف تهیه می‌شود. از جمله مهم‌ترین شاخص‌های اقتصادی، شاخص بهره‌وری است. از آنجا که بهره‌وری یکی از منابع تأمین‌کننده‌ی رشد اقتصادی است، لازم است اطلاعات معتبر، استاندارد و قابل‌اتکایی از وضعیت و روند تغییرات آن در دست باشد.
برای بررسی تطبیقی اقتدار و قدرت اقتصادی کشورها از سه شاخص نرخ بهره‌وری، نرخ بیکاری و تولید ناخالص داخلی استفاده می‌شود. با توجه به برآوردهای حاصل از نتایج این شاخص‌ها، درمی‌یابیم که کشور ترکیه در وضعیت بسیار مناسبی از اقتدار اقتصادی قرار دارد و سیاست‌گذاران اقتصادی جمهوری اسلامی در رقابت با کشورهای ترکیه و عربستان، باید با توجه به شرایط پیرامونی و جهان، راهبرد «اقتصاد مقاومتی» را که مقام معظم رهبری فرمودند اتخاذ کنند.
پی‌نوشت‌ها:
۱. سنت ریچارد، اقتدار، ترجمه‌ی باقر پرهام، نشر و پژوهش شیرازه، ۱۳۷۸٫
۲. اس پیترز، آنتونی کوئینتن، فلسفه‌ی سیاسی، ترجمه‌ی مرتضی اسعدی، تهران، ۱۳۷۴، ص ۲۰۳٫
۳. رالف داندروف، درباره‌ی منشأ نابرابری اجتماعی، ترجمه‌ی قاضیان، ص ۵۱٫
۴. اصغر افتخاری، اقتدار ملی، تهران، انتشارات سازمان عقیدتی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی.
۵. عالم، عبدالرحمن، بنیادهای علم سیاست، نشر نی، ۱۳۷۳، ص ۱۰۲٫
۶. بنگرید به: جان ال اسپوزیتو، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن، انتشارات مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
۷. برای کسب اطلاعات بیشتر از برآوردهای این نهاد بین‌المللی نسبت به جمهوری اسلامی ایران بنگرید به:
http://www.imf.org/external/country/IRN/index.htm
http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A8%D8%B1_%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF_%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%B5_%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C
۸. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html
۹. http://www.tradingeconomics.com/iran/indicators
۱۰. گزارش بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از بهره‌وری اقتصاد ایران ۱۳۶۷-۱۳۸۶، زمان انتشار: فروردین ۱۳۸۹٫
۱۱. برای کسب اطلاعات بیشتر از برآوردهای این نهاد بین‌المللی نسبت به عربستان سعودی، بنگرید به:
http://www.imf.org/external/country/SAU/index.htm
۱۲. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html
۱۳. http://www.tradingeconomics.com/saudi-arabia/indicators
۱۴. برای کسب اطلاعات بیشتر از برآوردهای این نهاد بین‌المللی نسبت به جمهوری ترکیه، بنگرید به:
http://www.imf.org/external/country/TUR/index.htm
۱۵. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html
۱۶. http://www.tradingeconomics.com/turkey/indicators
۱۷٫The Gulf Military Balance Volume :The Missile and Nuclear Dimensions . by Anthony H. cordesman and Bryan Gold
۱۸. http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Saudi-Arabia
۱۹.https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html
۲۰. http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Turkey
۲۱. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html
۲۲.برای اطلاعات بیشتر بنگرید به:
/www.khabaronline.ir/detail/325338/science/fundamental-knowledge
۲۳.http://www.saudiembassy.net/about/country-information/education
۲۴http://www.moe.gov.sa/pages/default.aspx
۲۵بنگرید به: http://forlearn.jrc.ec.europa.eu/guide/6_examples/turkey2023.htm
۲۶.http://www.trtarabic.com/trtworld/fa/newsDetail.aspx?haberkodu=a8142971-7877-48ea-b58d-c48397dd3ffd
۲۷.http://www.khabaronline.ir/detail/325338/science/fundamental-knowledge
۲۸http://fa.merc.ir/View/tabid/127/ArticleId/1954/-2001-2011.aspx
۲۹. فروردین ۱۳۸۷٫
منبع: برهان