پنج شنبه ۲۸ دی ۱۳۹۶ ۱۴:۰۰
تقریر درس خارج اصول استاد حسین علی سعدی/ قسمت سی و هفتم

استاد با بیان محور دوم مقتضای ادله را بیان داشتند. همچنین باید توجه شود که صورت مسأله را در جایی تصویر می شود که علم داریم به تخالف رأی فاضل و مفضول و آنجا که رأی آنها موافق است محل بحث ما نیست.

یکشنبه ۳ دی ۱۳۹۶
ادله جواز تقلید از مفضول
مقتضای ادله
استاد با بیان محور دوم مقتضای ادله را بیان داشتند. همچنین باید توجه شود که صورت مسأله را در جایی تصویر می شود که علم داریم به تخالف رأی فاضل و مفضول و آنجا که رأی آنها موافق است محل بحث ما نیست.
اولین دلیل برای تقلید مفضول اطلاقات ادله اعم از کتاب و سنت بود.
اشکالاتی که به این استدلال وارد شده عبارت است از اینکه آیات همان طور که قبلاً ذکر شد اجنبی عن المقام هستند و همچنین در «مقام بیان» شرایط تقلید نیست تا بتوان به اطلاق آنها عمل کرد.
مگر این که نسبت به این روایات (مانند: من کان من الفقها صائنا لنفسه…در تفسیر منسوب به امام عسکری ع) طبق مناسبت حکم و موضوع بگوییم مسئله ما مسئله تقلید است که درآن امکان ارجاع به کل مجتهد وجود ندارد لذا با توجه به آمدن «من» در این روایت به نحو بدلیت گرفته نه شمولیت و روایت به مقتضای این بدلیت  در مقام بیان بدانیم و مطلق نسبت به فاضل و مفضول.
که جواب های متعددی به این تحلیل داده شده است از سندیت کتاب و روایت تا اشکال به این که لزوما «من» از ادات بدلیت نیست و می تواند ادات عموم باشد.
لذا جمع بندی دلیل اول تمام نیست و نمی توان به اطلاقات ادله تمسک جست
دلیل دوم: لزوم تقلید از اعلم مستلزم عسر و حرج است
پاسخ: عسر و حرجی وجود ندارد. نه نسبت به مقلد و نه نسبت به اعلم. زیرا با رجوع به رساله و منابع علمی دریافت اعلم تسهیل میشود و همان طور که دریافت اجتهاد اشخاص امکان پذیر است. همچنین دلیل عسر و حرج اخص از مدعاست زیرا عسر و حرج ناظر به شخص است درحالی که مدعا ناظر به نوع است.
دلیل سوم: سیره متشرعه است که به عالم و فاضل بدون ترجیح افضل بر غیرآن رجوع می نمودند و حضرات این سیره را ردع نکرده اند.  در کنار سیره روایات ارجاعیه هست که با وجود امام معصوم ع ایشان ارجاع به غیر خود داده اند. این یعنی مراجعه به افضل لازم نبوده است.
پاسخ: سیره دلیل لبی است و امکان اطلاق گیری از آن وجود ندارد. همچنین فقیه در آن عصر یا دارای اختلاف رأی جدی نبوده و یا این که صرفاً راوی حدیث بوده است نه لزوماً فقیه و اهل درایه در حدیث. لذا مسلما روایات ارجاعیه، ارجاع به اختلاف آراء نبوده است همان طور که مرحوم آیت الله خویی ره نیز در التنقیح متعرض این مطلب شده اند.
دلیل چهارم: انسداد باب علم و علمی است که از میرزای قمی ره نقل شده است و با حجیت مطلق ظنون اقتضای اخذ به قول عالم را دارد مطلقاً و فرقی بین اعلم و غیرآن نیست.
پاسخ: اشکال مبنایی به دلیل این است که درجای خود اثبات شد مقدمات انسداد تمام نیست. و اشکال بنایی این است که بافرض پذیرش مقدمات انسداد به دلیل اقربیت باید قول افضل را مقدم دانست.
در نهایت باید گفت هنگام عدم اختلاف می توان به مفضول رجوع کرد ولی در صورت مخالفت رأی مراجعه به رای افضل لازم است.