پنج شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۶ ۱۶:۰۰
چرا اثرگذار نیستیم؟

انقلاب، یک کنش قوی جمعی است که حاصل اراده های تجسدیافته مشترک الغایه است. وقتی از فعل جمعی سخن می گوییم، باید به مجرای تحققش نیز ملتفت باشیم. فعل تا جایی جریان دارد که اراده جریان داشته باشد و اگر اراده کم رمق است به ضعف نفس بر می گردد.

در همین سیر قهقرایی، علت ضعف نفس را نیز باید در تشتت توجه نفس جست. پس فعل انسان منقطع نمی شود، مگر آنجایی که اراده انسان منقطع می شود (البته با فرض وجود ابزار انجام فعل و قابلیت ماده پذیرای فعل) و اراده نیز با سقوط علمی که مبدأ اعتبار آن فعل شده زایل می گردد. زوال علم هم به ضعف توجه نفس راجع است.

در ابتدا به ذهن ما این چنین می آید که غلظت حضور محسوسات با مکث در آن ها و وجود شیء خارجی، اراده ساز است. یعنی به هر میزانی که ما تأنی در حس داشته باشیم، صورت محسوس هم نزد ما جلاء و وضوح بیشتری خواهد داشت و طبعا میل و اراده به آن نیز فزونی می یابد. اما با تأمل مشخص می شود که این مورد تنها عامل قوت نفس و مقام اراده اش نیست.

یک محفل عمومی را در نظر آورید که اصوات مختلف و مختلطی در فضا تموج دارد و همهمه ای برپاست. در این حالت، اگر ما به یک صدای خاص و متکلم مشخصی اهتمام و قصد نماییم، آن صدا برای ما از باقی اصوات تمیز پیدا می کند و آن را می شنویم. باقی اصوات در حالی به گوش ما می رسند که گویا یک صدای واحد ممتد با اجزای متشابه هستند. همین خصلت مهم در هنگام بیماری نیز خود را نشان می دهد. بیمار، هنگامی که مشغول امری می شود که او را از بیماری اش غافل می کند، ادراک دردش کمتر می گردد. پس به واقع در همه مواجهات ما با محسوسات، این توجه نفس است که التفات اراده ساز ایجاد می کند، نه غلظت محسوساتی که ما را احاطه کرده است.

همین توجه در ادراکات خیالی پر دامنه تر است. اگر توانایی توجه شدید به ادراکات خیالی را داشته باشیم، آن ها نیز همچون محسوسات خارجی غلیظ و واضح می شوند؛ کما اینکه همین حالا نیز قوه خیال ما به آنچه معتاد اوست، التفات کثیر دارد.

فضای مجازی، مملو از ممثلات خیالی است و در بالا اشاره شد که چنبره زدن در لابلای خیالات، اراده آور نیست و بلکه تشتت در توجه نفس ما ایجاد می کند. این تشتت و مآلا ضعف نفس، مانع تحقق فعل مطلوب انقلابی می شود. فعلی که باید به دنبال نیازهای انقلاب و اعتبارات وضع شده برای رفع آن ها رقم بخورد. لذا آنکه مناسبات ادراکی خود را در این دنیای تشتت آفرین رقم زده است، بسان همان است که در فضای پر از همهمه می خواهد متوجه همه اصوات شود و مسلما نسبت به هیچ کدام از اصوات و متکلمین آن ها، علم قادر بر ساخت اراده را نمی یابد و نمی تواند اراده لازم برای کنش ورزی اثربخش را رقم زند.

احمد شریعتمداری پژوهشگر مرکز رشد