سه شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۶ ۲۱:۴۵
نامیرا/ جامعه‌ شناسی کوفه

هر از گاهی، به مناسبتی، یکی از کتاب‌ها را بیرون می‌آوم و شروع می‌کنم به مطالعه. این بار، نامیرا را برداشتم؛ دقیقاً بعد از عاشورا بود.

می‌گویند دهه اول محرم، دهه شور است و دهه‌های بعدی تا اربعین، ایام شعور، و فهم هدف امام حسین علیه‌السلام از قیام. هر روز ده صفحه‌ای را می‌خواندم از ۳۳۶ صفحه. قصد کرده بودم تا اربعین و قبل از رفتن به کربلا، تمامش کنم. اما نشد. امروز آخر صفر، مختومه شد.

حیفم آمد مطالعه‌ی این کتاب را پیشنهاد نکنم. بیشتر از مطالعه، تدّبر در بخش‌های کتاب. دقّت در این‌که چگونه فاجعه عاشورا رقم خورد.

نامیرا کتابی است که شما را به کوفه می برد. نامیرا شما را با زندگی قبیله‌ای آشنا می‌کند. با اقتضائات قبیله و فرمانبرداری و نافرمانی از آن و تبعات آن، نقش شیخ قبیله، و … . قبیله اکنون هم وجود دارد و زندگی قبیله‌ای نیز؛ ولی قبیله‌گرایی منحصر در قبیله و زندگی عشیره‌ای نیست؛ رفتار برخی احزاب مدرن را می‌توان در این دسته جای داد.

نامیرا نقش قبایل کوفی و بزرگانشان را له یا علیه قیام سیدالشهدا علیه‌السلام نشان می‌دهد. نامیرا شما را مستقیم می آورد کوچه پس‌کوچه‌های کوفه. گذرهایی که لشگرکشی مسلم و کوفیان به سوی قصر ابن‌زیاد را به یاد دارند همچنان‌که تنهایی مسلم و قیس‌ابن‌مسهّر را. تدبّر در نامیرا، می‌آموزد که کوفه می‌تواند هر شهری باشد و کوفی، هر انسان، هر مسلمان و هر مؤمنی باشد. همچنان که کربلا، سرزمینی است به وسعت تاریخ، کوفه نیز. کوفیان امام را دعوت کردند به قیام، کوفیان او و فرستادگانش را تنها گذاشتند، کوفیان امام را به شهادت رساندند و خانواده‌اش را به اسیری گرفتند، کوفیان بر امام حسین گریستند! نمی‌توان به سادگی از کنار کوفه، کوفی و کوفی‌گری گذشت.

انحصار کوفه در یک زمان و مکان، سادگی محض است. اگر چنین بود دیگر عبرت‌های‌عاشورا، بصیرت داشتن و بی‌بصیرتی خواص مطرح نمی‌شد. نگارنده‌ی نامیرا با تسلّط بر تاریخ و با بیانی روان، کوفه و مردمانش را جلوی چشم خواننده مجسم می‌کند. شبهات مطرح شده در کتاب، سرعت مطالعه را کم می‌کند چرا که شناخت نگرش‌ها و رفتارهای کوفی، سخت محتاج تدبّر و تفکّر است. این کتاب، به شمرشناسی کمک می‌کند؛ شناخت شمرهای امروز، با تدبّر در فریب‌ها و جنگ روانی ابن‌زیاد و توجیه‌های اعتقادی قاضی شریح، و کیفیت بهره‌مندی از ابزارهای زر، زور و تزویر توسط حکومت باطل.

همراه شدن با عبدالله‌ابن‌عمیر‌کلبی، و نظاره‌ی #چرخش‌فکری او جذاب است؛ چرخشی که کربلایی‌ا‌ش کرد. و البته عبدالله به امام نامه ننوشت. از سوی دیگر چرخش فکری عمرو‌ابن‌حجاج‌زبیدی، سخت مایه‌ی تأمّل است. کسی که به امام نامه نوشت، به مسلم اصرار کرد برای جنگیدن، و عجیب در طول دو ماه، ۱۸۰ درجه تغییر جهت داد. او برادرزن هانی است. چه تفاوتی است بین سرنوشت هانی و ماجرای عمرو! نامیرا شما را به اندرونی خانه‌ها و مهم‌تر به اندرونی ذهن صاحب‌خانه‌ها می‌کشاند و سعی دارد به شما کمک کند علل این چرخش‌های فکری را کشف کنید.

حادثه‌ی کربلا به شدت #خانوادگی است. نامیرا هنرمندانه نقش خانواده و زن و بچّه را در هدایت یا ضلالت افراد به تصویر می‌کشد. همه از زهیر‌ابن‌قین و تلنگر همسرش در هدایت او شنیده‌ایم. اما داستان ام‌ربیع، ام‌وهب را کسی مانند نامیرا، برای ما نگفته.

نامیرا را بخوانیم که یک دوره جامعه‌شناسی‌ کوفه است در قالب رُمان. رُمانی که تصویرپردازی فوق العاده‌ای دارد. شاید یک فیلم‌نامه‌ی آماده است و این جذاب‌ترش می‌کند.
کربلایی و کوفی‌شدن را ساده نگیریم…

سجاد لطفی پژوهشگر مرکز رشد