سه شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۶ ۲۰:۴۵
علوم انسانی اسلامی رویا، اشتغال، واقعیت و یا ضرورت؟

امروز چهارمین کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی برگزار گردید و معمولا به همین بهانه موافقان و مخالفان این حوزه به بحث و بررسی میپردازند. در این خصوص چند دیدگاه وجود دارد.

برخی این واژه را نمی پذیرند و معتقدند که ساحت علم عاری از جهت گیری ارزشی است. در نگاه این دسته کسانی که از علوم انسانی اسلامی بحث می کنند یا به دنبال تحقق یک رویا هستند و یا به دلیل شرایط کشور، پیگیری این بحث برای آن ها یک اشتغال است و به دنبال گذران وقت و یا منافع مادی هستند.
در نگاه برخی دیگر از محققان، علوم انسانی به واسطه موضوع محوری خود یعنی نوع نگاه به انسان، چه از منظر مبداء، چه در مسیر حیات و زندگی اجتماعی و چه در غایات متاثر از ارزش هاست. پس علوم انسانی نمی تواند نسبت به این حقیقت غافل باشد و یا خود را به تغافل بزند. حتی تجربه امروز این حوزه علوم در جهان، خود حاکی از ضرورت پرداختن به بحث علوم انسانی اسلامی است.

اما فارغ از اینکه کدام واژه را مناسب بدانیم، که در نوشتارهای بعدی بحث خواهیم نمود، باید اشاره داشت که:
۱⃣ ضعف جدی ما در علوم انسانی گفت و گو است. ما عمدتا دوست داریم بگوییم و نمی پسندیم که در نقدمان بگویند. حال آنکه زایش علوم از همین مسیر تعاملات علمی شکل می گیرد.
۲⃣ نظریه پردازی در علوم انسانی باید مسیر خود را به درستی طی کند. صبر، مداقه، تتبع و تحقیق عالمانه بخشی از این سیر است. سیری که غرب هم طی کرد و ما هم باید از طرقی صحیح و البته میان بر آن را طی کنیم.
۳⃣ ترجمه آثار دیگران برای تحقق فهم درست در علوم انسانی لازم است ولی کافی نیست و اتکای صرف به ترجمه در بهترین حالت ما را با نظام مسائل و منطق فکری آنها آشنا میسازد.
۴⃣ در علوم انسانی اسلامی، عقل در تضاد با وحی و یا وحی منافی عقل نیست. بلکه عقل و وحی ملازم و مکمل هم هستند.
۵⃣ تلاش برای تحقق علوم انسانی، نباید به معنای نادیده گرفتن تجارب بشری و دستاوردهای علم و دانش بشری گردد. لذا در نظریه پردازی اسلامی می توان براساس شرایط و قواعدی از این دستاوردها بهره برد.
۶⃣ نادیده گرفتن، انکار کردن و یا تحقیر علوم انسانی اسلامی، محروم کردن بشر نیازمند امروز، از گنج عظیم و مبانی صحیح و متقن ادیان الهی و اسلام است.
۷⃣ نظریه پردازی دستوری و الزامی نیست. بلکه نظریه باید مبتنی بر نظام فکری روشن، خلاقیت، خبرگی و تتبع تولید شده و دور از سیاست زدگی، حب و بغض فردی، سطحی نگری، ساده اندیشی و نفع دنیوی، از میدان نقد علمی سربلند بیرون آید.
۸⃣ نظریه پردازی در علوم انسانی اسلامی وقتی کامل میشود که عیار آن در صحنه اجرا و میدان عمل سنجش شود. لذا کنار نظریه پرداز خلاق و توانا، مدیرانی هوشمند و آینده نگر هم لازم است تا مخاطره اجرای نظری جدید را بپذیرد. آن وقت است که در سایه تلاش و مخاطره پذیری این دو، مجاهدتی عظیم شکل گرفته و نهال علوم انسانی اسلامی درختی پربار می گردد.

منبع: کانال دکتر غلامرضا گودرزی