جمعه ۰۷ مهر ۱۳۹۶ ۱۷:۴۵
برجام یکسال بعد/ قسمت سوم

آنان تدابیر لازم برای اجرای این پروژه‌ها را به نحو مقتضی اتخاذ خواهند نمود» و نیز «گروه ۱+۵ و ایران در خصوص گام‌های لازم برای تضمین دسترسی ایران در حوزه‌های تجارت، فن‌آوری، مالی و انرژی توافق خواهند کرد». دقت داشته باشید که هیچ‌کدام از این‌ها اقدامها الزام‌آور نیست؛ بلکه هم در کمّیت و هم در کیفیت مبهم است.

رهبر فرزانه انقلاب اسلامی در دیدار با رییس و اعضای مجلس خبرگان فرمودند:

مذاکره اشکالی نداشت،منتها در این مذاکره بایستی دقت و مراقبت لازم انجام میگرفت تا این‌جور نباشد که طرفِ مقابل، هر غلطی خواست بکند، نقض برجام محسوب نشود [امّا] ما اگر یک مختصر تکانی بخوریم، نقض برجام محسوب بشود! این خطا است،این نباید اتّفاق می‌افتاد؛

 

«وعده‌های مبهم و کلی غربی ها» در مقابل «تعهدات صریح و دقیق ایران»

 

اگر قرار است وعده‌ها مبهم باشد، باید برای هر دو طرف مبهم باشد و اگر قرار است صریح باشد، باید برای هر دو طرف صریح باشد. درصورتی که در نمونه‌های زیر از متن برجام این‌گونه نیستند:

در بند «م» از بخش مقدمه و مفادّ عمومی برجام آمده است: «اتحادیه ی اروپایی، کشورهای گروه ۱+۵ و ایران در چارچوب این برجام، به نحو مقتضی در زمینه ی مصارف صلح‌آمیز انرژی هسته‌ای همکاری کرده و در طرح‌های مربوط به همکاری‌های هسته‌ای صلح‌آمیز که مشترکاً توسط طرفین تعیین می‌شود، از جمله از طریق مشارکت آژانس، تعامل خواهند نمود». در اینجا عبارت «به نحو مقتضی» یعنی چه؟ اگر ما بر اساس این بند از طرف مقابل مطالبه کنیم، آنها بر اساس برجام به چه چیزی ملزم شده اند؟ براساس برجام آنها فقط باید «در طرحهایی که توسط طرفین تعیین میشود، با ایران تعامل کنند». بدیهی‌ست که این عبارت، هیچ تعهّد و الزامی را متوجه طرف مقابل نمیکند.

در بند ششم از بخش هسته‌ای برجام بیان شده است: «ایران تأسیسات فردو را به یک مرکز هسته‌ای، فیزیک و فن‌آوری تبدیل خواهد نمود» که بر این اساس ایران ملزم به تعطیلی غنی سازی در فردو شده است، اما در ادامه ی همین بند تصریح شده است: «همکاری بین‌المللی از جمله به شکل سرمایه‌گذاری‌های مشترک علمی در حوزه‌های تحقیقاتی مورد توافق ایجاد خواهد شد». در اینجا نیز موضوع «همکاری» مبهم است و هیچ حد و حدود کمی و کیفی ندارد، که بتوان از طرف مقابل مطالبه نمود؛ لذا هیچ تعهّدی متوجه طرف مقابل نیست.

در بیشتر اقدامهایی که قرار است طرف مقابل در چارچوب برجام انجام دهد، الزام آور نبودن و ابهام در آنها متبلور است؛ مانند این بند از برجام: «اتحادیه اروپایی و کشورهای گروه ۱+۵ و شرکای بین‌المللی با ایران در پروژه‌های مشترک در زمینه فن‌آوری هسته‌ای صلح‌آمیز از جمله نیروگاه هسته‌ای، راکتورهای تحقیقاتی، تولید سوخت، تحقیق و توسعه پیشرفته مشترک مورد توافق همانند گداخت هسته‌ای، ایجاد مرکز پزشکی هسته‌ای منطقه‌ای با فن‌آوری‌های پیشرفته روز، آموزش افراد، ایمنی و امنیت هسته‌ای، و حفاظت محیط‌ زیستی، به نحو مندرج در پیوست ۳، از جمله از طریق پروژه‌های همکاری فنی آژانس، تعامل خواهند کرد. آنان تدابیر لازم برای اجرای این پروژه‌ها را به نحو مقتضی اتخاذ خواهند نمود» و نیز «گروه ۱+۵ و ایران در خصوص گام‌های لازم برای تضمین دسترسی ایران در حوزه‌های تجارت، فن‌آوری، مالی و انرژی توافق خواهند کرد». دقت داشته باشید که هیچ‌کدام از این‌ها اقدامها الزام‌آور نیست؛ بلکه هم در کمّیت و هم در کیفیت مبهم است.

از این موارد در بخش تحریم‌ها مصادیق بسیار زیادی وجود دارد. برای مثال «آمریکا به نحو مقتضی ایالت‌ها را تشویق خواهد کرد که در لغو تحریم‌ها همکاری کنند» “تشویق” آن هم “به نحو مقتضی” چه تعهد الزام آوری را متوجه امریکا می کند؟ یا این که «آمریکا نهایت تلاش خود را خواهد کرد …»؛ “نهایت تلاش” آن‌ها می‌تواند فقط دعاکردن برای برداشتن تحریم‌ها را هم شامل شود باشد! هیچ کجا نمی‌توانیم بگوییم آن‌ها تعهد داده‌اند یا بگوییم رئیس‌جمهور قبلی امریکا تعهد داده است، البته ترامپ هم می‌تواند بگوید که نهایت تلاش من این است که خراب‌کاری بیشتر از این انجام ندهم!

 

از سخنرانی تحلیلی دکتر علی باقری در سلسله نشست‌های برجام؛یک سال بعد

هسته بازاریابی سیاسی