شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۶ ۲۰:۴۵
جلسه دوم
درس گفتارهای عدالت‌ پژوهی با حضور حجت الاسلام واعظی

دومین جلسه درس ‌گفتارهای عدالت، در محل پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی(قم) برگزار شد. در این جلسه، استاد واعظی محورها و موضوعات اساسی مهم در عرصه عدالت ‌پژوهی را به تفصیل بیان کردند.

این ۳ مورد عبارتند از:

۱️⃣ مطالعات نیمه ‌بنیادین(توسعه‌ای) عدالت: منظور آن دسته از مطالعاتی است که معطوف به برون ‌رفت از وضع موجود و وصول به وضع مطلوب است. در واقع زمانی که ما از دو نوع مطالعات توصیفی و تبیینی فارغ شده باشیم، می‌توانیم این نوع مطالعات را انجام دهیم.

در ذیل این بحث، حجت الاسلام واعظی به آسیب ‌شناسی مواجهه با مسائل مختلف در جمهوری اسلامی اشاره کردند. از نظر ایشان در اغلب موارد، مسئولان و پژوهشگران ما در تقرب به مسائل اجتماعی بمنظور حل آنها به جای معرفت علمی و مطالعات دقیق حول آن، بر اساس نوعی شبه علم عمل می کنند که نه تنها مسائل را حل نمی‌کند بلکه چه بسا آنها را پیچیده‌تر نیز خواهد کرد.

۲️⃣ وصف رفتار عادلانه: این نوع مطالعات بدنبال ترسیم و فراگیر کردن رفتار عادلانه در سطح جامعه است.

بطور کلی دو رویکرد برای فراگیر کردن و اهتمام به هنجارها(norms) در اجتماع وجود دارد:

الف) اکتفا به توصیه‌ های اخلاقی و تجویزی که از طریق کانال ‌ها و ظرفیت ‌هایی مانند رسانه، واعظان و… انجام می‌گیرد.

ب) توجه به تغییر قواعد، فرآیند ها و قوانین به نحوی که خروجی آنها عادلانه باشد. دلالت این رویکرد آن است که اگرچه گسترش رفتار عادلانه در جامعه با فرهنگ ‌سازی و تقویت انگیزه ‌های درونی تقویت می‌شود اما نیازمند مطالعاتی هستیم که خروجی آنها التزام عملی افراد به رفتار عادلانه و ضریب تحقق مناسبات عادلانه را افزایش دهد.

۳️⃣ بررسی نظریه ‌های عدالت(تاریخ اندیشه): این مرور و بررسی زمینه‌ ها را برای ارائه نظریه‌های جدید فراهم خواهد کرد.

در ادامه جلسه، حجت الاسلام واعظی نقشه و طرح کلی(Outline) ادامه این جلسات را در دو بخش بیان کردند:

بخش مقدماتی: این قسمت شامل وضعیت‌ شناسی عدالت‌ پژوهی در دو عرصه و فضای علوم اسلامی و غرب است. بحث عدالت در فقه امامیه و فلسفه اسلامی معاصر از جمله سرفصل‌ های اصلی عدالت‌پژوهی در علوم اسلامی است.

مباحث مربوط به کلان نظریه اسلامی عدالت(مسائل و محورهای نظریه جامع اسلامی عدالت): به معنای پاسخ دادن به سوالاتی است که اگر ما نسبت به آنها اعلام موضع کنیم و پازل ‌های خالی آنرا پُر کنیم می‌ توانیم نظریه جامع عدالت اسلامی را محقق کنیم.

انتهای جلسه نیز معنای نظریه مورد کنکاش و بررسی قرار گرفت. استاد واعظی دو تعریف عامیانه و اصطلاحی از نظریه ارائه کردند. از منظر عامیانه هر نوع دیدگاه افراد در مسائل مختلف نظریه نامیده می‌شود اما در معنای تخصصی نظریه، مجموعه گفتارهای منطقی است که به شکل روشمند و بر اساس روش تحقیق برای پاسخ به پرسش ‌های معرفتی گفته شده است.

در یک دسته‌ بندی نظریه ‌ها را می‌توان در ۴ دسته «نظریه ‌های توصیفی»، «نظریه‌ های تبیینی»، «نظریه‌ های هنجاری» و «نظریه ‌های معطوف به تصمیم ‌گیری» طبقه‌ بندی کرد. مقرر شد در جلسات بعدی ضمن تعریف نظریه‌ پرداز عدالت، مسائل و محورهای اصلی نظریه جامع عدالت اسلامی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.

حجت الاسلام واعظی