جمعه ۲۰ مرداد ۱۳۹۶ ۲۰:۱۵
لزوم همراهی دیپلماسی فناوری با دیپلماسی سیاسی در کشور

واضح است که دنیای کنونی، عرصۀ قدرت و تاثیرگذاری حداکثری جوامع بر یکدیگر است و هر کشوری درصدد اختصاص سهم بیشتری از قدرت برای خود است.

این مهم را معمولاً کشورها با دیپلماسی سیاسی انجام می‌دهند. یعنی تلاش می‌کنند با روش‌ها، رویه‌ها و در کل عملکردهایی حساب شده، سیاست خارجی خود را پیش ببرند؛ حوزۀ اثرگذاری خود را در منطقه‌های استراتژیک جهان گسترش دهند و منافع ملی خود را حفظ کرده و از آن دفاع نمایند.

اما باید توجه داشت که بروز و ظهور فناوری‌های جدید در دنیای کنونی، و تحولات سریع فناوری‌ها، نقش بی‌بدیلی به علم و فناوری در اقتدارآفرینی و پیشبرد اهداف دولت‌ها و ملتها اعطا کرده است. به بیان دیگر، امروزه، کشورهای پیشرفته‌تر در این عرصه، از قدرت بالاتری در عرصه بین ‌المللی و اثرگذاری جهانی برخوردارند؛ به طوری که از این ابزار برای همسویی کشورهای دیگر با اهداف خود بهره می‌جویند (مانند کمک‌های علمی آمریکا به هند برای همسویی در سیاست خارجی/ یا تحریم‌های علمی و فناوری علیه ایران و…). بنابراین اگر کارکرد اصلی دیپلماسی، پیشبرد اهداف دولت‌ها و سیاست خارجی قلمداد شود؛ در این صورت، تضارب این دو عرصۀ مهم، راهگشای آرمان‌های کشور خواهد بود. لذا، موضوع اصلی دیپلماسی علم و فناوری را می‌توان «استفاده از ظرفیت‌های علم و فناوری برای تحقق اهداف سیاست خارجی و همین‌طور استفاده از ظرفیت‌های دیپلماسی برای پیشبرد علم و فناوری» دانست.

آنچه باعث می‌شود که عرصۀ علم و فناوری در خدمت آرمان‌های یک کشور به خدمت دیپلماسی درآید، جذابیت‌های فراوان این حوزه از یک سو که به عنوان نمونه می‌توان به خلق بازارهای جدید و بالتبع خلق ثروت، اقتدارآفرینی، هسته اصلی توسعه بودن، ورود به تمامی ابعاد زندگی انسان اشاره کرد و از سوی دیگر اثرگذاری مستقیم تحولات فناورانه در معادلات جهان سیاست است، نظیر فناوری‌های زیستی و تولید سلول‌های بنیادین، اختراع بمب اتم و انرژی هسته‌ای، نانو تکنولوژی، فناوری‌های موشکی و هوایی، فناوری‌های لیزر و…

توجه به این موضوع همراه با یادآوری آرمان‌های بلند کشور ایران در ایجاد تمدن نوین اسلامی و اثرگذاری حداکثری در معادلات جهانی، لزوم اهتمام مسئولین به دیپلماسی فناوری در کنار دیپلماسی سیاسی و اختصاص ساختاری تعریف شده در نهادهای کشور را در این خصوص یادآوری می‌کند، که می‌تواند راهگشای پیشرفت کشور باشد.

محمد مهدی مهدی خواه پژوهشگر مرکز رشد