شنبه ۲۰ خرداد ۱۳۹۶ ۲۱:۱۵
تجربه ای به طعم استانبول/ قسمت چهارم
تشخیص درد واحد/ تجربه ای از مقایسه نگاه ها در دو دوران ضعف، در دو امپراتوری اسلامی

چند سال قبل رساله ای متعلق به دوران ضعف صفویه، از عالمی شیعی مذهب، خوانده بودم که در آن علت ضعف صفویه بی توجهی به عدالت بود.

 

نگاه به عدالت در بحران های پایدار قوت می گیرد. چنین نگاهی باید در دوران ضعف یا بحران های پایدار عثمانی هم پیدا شود. به مرکز کتب خطی کتابخانه دانشگاه استانبول مراجعه می کنم و می یابم.

“مصطفی دَدَه” “رساله عدالت” خود را به زبان ترکی عثمانی در سال ۱۱۳۲ قمری نوشته و به سلطان وقت عثمانی تقدیم کرده. نحوه ورود محتوای اصلی کتاب بیان فضیلت عدالت و اهتمام خلفای راشد به این مفهوم بوده. سپس اقسام عدالت و ضرورت های هر قسم را بیان می کند. سه نکته در رساله توجهم را جلب می کند:

۱️⃣ در حاشیه سمت راست صفحه سوم با احتساب جلد، نویسنده در قالب شعری دلیل رو به ضعف رفتن عثمانی را نبود عدل و داد معرفی می کند و موفقیت های دوران شکوه را به جهت وجود بسترساز عدالت.

۲️⃣ عدالت را محدود به عدل الهی یا بیان کلیات مورد اختلاف مانند انتخاب خلیفه نمی کند بلکه نگاهی برآمده از مشکلات عینی آن زمان جامعه عثمانی و دغدغه رفع آنها دارد.

۳️⃣ عدل الهی به دو شکل به عدالت اجتماعی مرتبط است:
الف: راهکار دستیابی به عدالت رعایت شرع در حوزه های مختلف اجتماعی است و اساسا بی عدالتی و ظلم از عدم رعایت شرع در حوزه های خصوصی و اجتماعی نشأت گرفته.
ب: فقط مردان اهل ایمان قادر به رعایت عدالتی هستند که معیارهای آن را شرع تعیین می نماید.

ترکی عثمانی زبان زیبایی است. پر است از اشارت های تعلق خاطر دینی به اسلام. متأسفانه با تغییر زبان از ترکی عثمانی ریشه دار به ترکی استانبولی بی ریشه خیل عظیمی از پژوهشگران ترکیه از نعمات رسائل و نوشتجات متعلق به آن زبان بی بهره مانده اند.
رامین مددلو پژوهشگر مرکز رشد