دوشنبه ۲۹ دی ۱۳۹۳ ۱۶:۳۴
معاون پژوهشی دانشگاه امام صادق(علیه السلام) در گفتگو با خبرنامه صادق:
بالجمله در راستای مأموریت های خود نیستیم ولی فی­ الجمله خودمان را در راستا می­بینم/ علت عدم حضور دانشگاه در کنفدراسیون دانشگاه های جهان اسلام/ تنها رادیوی سواحلی جمهوری اسلامی که توسط یک امام صادقی اداره می شود

دکتر پیغامی هم که از اویل دهه ۷۰ در دانشگاه امام صادق(ع) حضور داشت و در مسئولیت های مختلف(از امور دانشجویی تا معاونت پژوهشی) قرار داشته است، نمای جالبی از دانشگاه را مورد توجه قرار داد و منصفانه از نقاط ضعف و قوت دانشگاه و دانشجویان سخن گفت.

خبرنامه صادق: به مناسبت هفته پژوهش بود که توانستیم با جناب آقای دکتر پیغامی گفتگویی تفصیلی داشته باشیم و طی یک نشست صمیمی با ایشان، از زوایای مختلف، وضعیت پژوهشی دانشگاه را مورد بررسی قرار دادیم.

دکتر پیغامی هم که از اویل دهه ۷۰ در دانشگاه امام صادق(ع) حضور داشت و در مسئولیت های مختلف(از امور دانشجویی تا معاونت پژوهشی) قرار داشته است، نمای جالبی از دانشگاه را مورد توجه قرار داد و منصفانه از نقاط ضعف و قوت دانشگاه و دانشجویان سخن گفت.

پیغامی

متن زیر قسمت اول مصاحبه خبرنامه صادق با دکتر عادل پیغامی می باشد به مباحثی چون تطابق فعالیت های پژوهشی دانشگاه با نیازهای جامعه و جهان اسلام، جایگاه دانشگاه در ایران و جهان اسلام، علت کم کاری دانشگاه در فضای بین الملل طی سال های اخیر و… پرداخته شده است.

 

خبرنامه صادق: پژوهشها، مقالات و پایان نامه­ هایی که ارائه می­شود با نیازهای علمی کشور تا چه میزان مطابقت دارد؟

پاسخ به این سوال به یک معنا سهل و به یک معنا سخت است؛ سختی ­اش به اینجاست که گستره نیاز­های انقلاب اسلامی و نظام خیلی بالاست و توان پژوهشی و ظرفیت پژوهشی ما بسیار پایین است. ما در سال حداکثر ۲۰۰ پایان نامه داریم و ۲۰۰ موضوع از مجموعه گستره موضوع­های نیازهای انقلاب اسلامی خیلی خیلی اندک است. یعنی به هر بخشی از نیازهای انقلاب اسلامی بپردازیم می­شود گفت نیاز دیگری زمین مانده است.

ما درخواست های فراوانی هم خودمان از خودمان داریم و علاوه بر آن برای عرصه ­های مختلف نظام هم از ما انتظاراتی دارند و در هر مجموعه ای از بحث های(چه بحث­های فلسفی، فکری، اندیشه­ای و چه بحث­های کاربردی) مرتبط با مجموعه نظام سیاسی، از دانشگاه انتظار دارند که به کمک حل مسئله بشتابد. ولی واقعیت این است که ظرفیت ما بسیار اندک است.

از این جهت خدمت شما عرض کنم که هر قسمتی را که ما وارد شده­ ایم گوشه دیگری زمین مانده است. مثلاً آیا ما می­توانیم بگوییم که سیاست­های کشاورزی کشور(که یکی از سیاستهای پایه ای اقتصاد مقاوتی است) نباید دیده شود؟ یا اینکه بگوییم سیاست­های انرژی نباید دیده نشود؟ که عملا ممکن نیست.

به طور کلی در رابطه با حوزه پژوهش های دانشگاه دو دیدگاه وجود دارد که بر اساس یکی از آنها فکر می­کنند که ما صرفاً باید مباحث معرفتی را دنبال کنیم و برای همین ورود به هرگونه بررسی مثلاً مسائل بازار مالی، بازار سرمایه، بازار کشاورز، انرژی نفت و گاز و… را در اولویت­ نمی دانند و بعضی ها هم ما را صرفاً کاربردی می­بینند.

اما به نظر من هر دو بحث باید در اولویت دانشگاه باشد و زمانی که شاهدیم که تقسیم کار خوبی بین مراکز علمی کشور نیست که مثلاً مطمئن باشی که فلان موضوع فقهی محض، فلان موضوع فلسفی کاملاً انتزاعی از سوی حوزه علمیه برای نظام انجام می­شود و دانشگاه ها نیز کارهای تخصصی خود را انجام می دهند، بنابر این ورود دانشگاه امام صادق(علیه السلام) به هر دو قسمت الزامی است.

برای نمونه در بحث «ربا»، ما ۲ پایان نامه دکترای اقتصاد را به آن اختصاص داده ایم اما گروهی که از بیرون نگاه می­کنند می­گوید این کار شما نیست کار حوزه است ولی از طرف دیگر حوزه هم ۳۰ سال است کاری نکرده و ما نمی­توانیم متوقف شویم.

با در نظر گرفتن این سختی ­ها و این مشکلات پاسخ به این سوال سخت است و خود بنده دل و ذهنم آرام نیست که آیا ما دقیقاً در چارچوب ماموریت ها خوب توانستیم نقطه­ های اصابت داشته باشیم یا نه؟

اما از سوی دیگر با نگاه به این گستره و اجمالی که مساله دارد، بالجمله خدمتتان عرض کنم که الزاما در راستای مأموریت های خود نیستیم و سعی مان بر این است که کالیبراسیون بالایی هم داشته باشیم یعنی نزدیک­تر بشویم به آنچه که ماموریت ماست.

ولی فی­ الجمله خودمان را در راستا می­بینم و خیلی اندک هستند پایان­ نامه­ ها و مقالاتی که بگوییم این در راستای مباحث دانشگاه نیست. چون مباحث دانشگاه را خیلی گسترده می­بینم.

حداقل تا اطلاع ثانوی و تا وقتی که یک تقسیم کار خوب ملی در کشور بشود و مثلاً دانشگاه تبریز بگوید قطب علمی کشاورزی هستیم و دانشگاه شهید چمران بگوید که مسائل حقوق نفت و گاز را ما بررسی می­کنیم و… ما به نحوی حسب توانایی استاد و توانایی دانشجو هر از چند گاهی به قسمتی پرداخته­ایم.

اما در موردکتاب در واقع­ باید گفت که من هنوز سیاست­های شخص خودم و سیاست­هایی که حاج آقای مهدوی مدنظر داشتند و بخاطر همین از بنده دعوت به همکاری کردند، هنوز اعمال نکرده­ ایم. به این دلیل که ما به اندازه کافی پروژه باز و کتاب در حال نگارش توسط سیاست­های قبلی داریم که بعضی از آن عناوین به نظر من جزو اولویت­های دانشگاه نیست.

دانشگاه به عنوان مصوبه سه لایه از اولویت­ها را دارد:

  • اولویت­های نظریه پردازی­های علوم اجتماعی اسلامی و تلفیقی.
  • اولویت­های دوم، حل مسائل نظام، انقلاب اسلامی، کشور.
  • اولویت سوم، حل مسائل جهان اسلام است.
  • اولویت چهار، مسائل بنیادین محض.

خبرنامه صادق: آقای دکتر جایگاه دانشگاه امام صادق(ع) در کشور و میزان اثر گذاری آن در میان دانشگاه های ایران و جهان اسلام را چگونه ارزیابی میکنید؟

این را باید بیرونی­ ها ارزیابی کنند نه ما. البته ما خودمان باید ارزیابی آسیب­ شناسانه داشته باشیم که بدانیم کجا اشکال داریم.

از ناحیه خودمان باید از دو زاویه به این سوال پاسخ داد؛ از زاویه عِده و عُده­ای که داریم، بهره­ وری و اثرگذاری ما بسیار بالاست یعنی با در نظر گرفتن بودجه پژوهشی که داریم، بطور نسبی نسبت به سایر مراکز، خیلی اثرگذاری بالایی دارد.

از این منظر ما در عرصه داخلی به طور نسبی مشکلی نداریم اما زمانی که خودمان را با وضع مطلوب مقایسه می­کنیم، خیلی ایراد داریم!

ما خودمان را هنوز نسبت به انقلاب بدهکار می­دانیم. حاج آقای مهدوی هم همینطوری بودند، نسبت به انقلاب، نسبت به منویاتی که حضرت امام و آقا داشتند، همیشه خود را بدهکار می­دانستند و کارهایی که کردیم را درحدی نمی­دانیم که بگوییم دلمان راحت است.

مثلاً فرض بفرمائید که ساختارها و زیرساخت­های پژوهشی­ما هنوز مشکلاتی دارد. در عرصه مهارت­ها و توانمندی های استاد و دانشجو به نقطه خوبی نرسیده­ایم. همچنین در انواع و اقسام مراودات پژوهشی، نظام مسائل داشتن، مدیریت دانش و علم کردن، ما هنوز تو این زمینه­ها خیلی عقب هستیم. ما می­توانستیم و می­توانیم مدیریت دانش را در کشور دست بگیریم. در نقشه جامعه علمی کشور می­توانیم نقش­های بزرگتری ایفا کنیم. در کرسی های نقد و نظریه پردازی یا آزاد اندیشی هنوز کارهای نکرده زیاد داریم.

اما از نظر جهان اسلام، دانشگاه امام صادق(علیه السلام) حرکات­های خوبی را در سال­های اولیه انجام داده و نتایجش هم بسیار بسیار خوب بوده است ولی الان در وضعیت مناسبی نیست و به نحوی مراودات ما با بیرون کم شده است.

دلیل عمده­ اش هم مسائل مالی است. با بیرون کار کردن یک کار دلاری است. مثلاً عرض می­کنم اگر بخواهیم در کنفدراسیون دانشگاه­های جهان اسلام حضور پیدا کنیم باید هزینه سنگینی پرداخت کنیم و این در حالی است که دانشگاه­های دولتی با بودجه­های نفتی خودشان حضور پیدا می­کنند و اسمشان هم همیشه جزو دانشگاه­های جهان اسلامی می­آید.

خبرنامه صادق: هزینه حق عضویت در این کنفدراسیون چقدر است؟

فکر می­کنم برای ما چیزی حدود سی هزار دلار آب می­خورد.

خبرنامه صادق: سی هزار دلار هزینه حضور در کنفدراسیون دانشگاههای جهان اسلام!

هزینه این که فقط اسم ما آنجا بیاید و فایده­ای هم ندارد.

البته ایده این کار را هم داریم و مثلا می توانیم فراکسیون اسلامی کردن علم را تشکیل بدهیم منتهی رفتن به این مجامع و بازدید از دانشگاه های جهان اسلام هزینه می­خواهد و اساساً در بودجه دانشگاه این قبیل هزینه ها نمی­گنجد.

اما فرصت­هایی هم هست که گاهی اوقات ما از آنها کم استفاده می­کنیم. مثلاً ما از فضای شبکه­های اجتماعی علمی، در فضای اینترنت می­توانیم خیلی بیشتر استفاده کنیم.

هنوز سایت دانشگاه به زبان­های مختلف ، سایت قابل قبولی نیست. خب اینها کم کاریها و مشکلات داخلی خودمان است و همه ­اش هم به بودجه برنمی­گردد.

اما یک نکته را هم بگویم و اینکه می­توانیم ادعا کنیم دانشگاه ما در فضای بین­ المللی هم در سی سال گذشته نسبت به دانشگاه­های دیگر هنوز برتر است.

شما نگاه کنید هر گروه خارجی که ایران می­آیند، علاقمندند که دانشجویان و اساتیدی که با آن گروه آمده­اند حتماً از دانشگاه ما بازدید کنند. چرا؟ چون فکر می­کنند اینجا چیزی برای نشان دادن به آنها هست.

مثلاً هفته پیش یک گروهی از دانشجویان سوئدی به دانشگاه ما آمده بودند و نوع صحبتی که آنجا برایشان شد، ابراز می­کردند که واقعاً این قبیل نگاه ها و بحث­ها را جایی پیدا نکرده بودند.

علاوه بر این با برخی از نهادهایی که با اروپا ارتباط دارند، ما چند کتاب و یک مقاله علمی-پژوهشی به زبانهای انگلیسی و سارایبویی در حال چاپ داریم.

یک مقدار هم بگذارید به عقب­تر برگردم. فارغ­التحصیلان دانشگاه در دوره­های قبلی(که با عدم حمایت وزارت علوم و وزارت خارجه قطع شد) اثرش غیر قابل اغماض است. در همین فتنه سوریه، فارغ ­التحصیلان سوری دانشگاه امام صادق(ع) می­توانم بگویم یکی از نقش های بزرگ را ایفا می­کردند.

خبرنامه صادق: آنهایی که اهل سوریه بودند در دانشگاه امام صادق(ع) تحصیل کرده بودند؟

بله از دانشگاه ما رفته بودند. شما ببنید مثلاً تنها رادیوی سواحلی جمهوری اسلامی ایران(که یک بخش عمده از آفریقا را پوشش می­دهد) فردی به نام آقای «عبدالفتاح عیدیک» از تانزانیا و فارغ التحصیل علوم سیاسی دانشگاه ما است.

در حوزه لبنان هم همینطور است و من خودم شهریور ماه که در لبنان دعوت داشتم یکی از فارغ­التحصیلان دانشگاه امام صادق(ع) که در یکی از پژوهشکده­های حزب الله لبنان کار می­کرد را دیدم و جالب بود که بر روی کارت ویزیت خود آرم دانشگاه را زده است.

جامعه المصطفی یکی از مراکز جمهوری اسلامی است و همه به آن امید داریم که این مرکز هم همیشه از فارغ­التحصیلان دانشگاه امام صادق(ع) بهره­مندیهای خودش را برده است. از جامعه المصطفی باید پرسید که از بین دانشگاه­های کشور تو از چه کسانی توانستی یک فایده­ای ببری؟ در کارهای خودت؟ ما جزء برترین­هایش هستیم. من می­گویم که بخش­هایی از فارغ­التحصیلان دانشگاه امام صادق(ع) در فضای بین­المللی فعالند. اینها را ما باید جزء خروجی­های بین­المللی دانشگاه ببینیم.

ولی این­ها دلیل این نمی­شود که من دلم خوش کنم و بگویم که ما فضای بین­المللی مان کامل است.

ما در اولیات فضای بین­ المللی مشکل داریم؛ چکیده ­های عربی و انگلیسی پایان نامه های برای معرفی به جهان عربی و انگلیسی ضعیف است و فرایند ویراستاری بیش از هزار چکیده را (که برای ما خیلی هم هزینه بر و وقت بر است) را شروع کرده و حتی از بعضی ویراستاران لبنانی هم استفاده می­کنیم.

حتی روجلد کتاب­های ما به زبان انگلیسی و عربی در سایت دانشگاه قابل رویت نیست که حداقل آنها از روی جلد بدانند ما چه کتاب­هایی چاپ کردیم.

متنهی اداره همکاری­های علمی و بین­المللی را فعال کردیم و امیدواریم با حمایت­های بیشتری که به لحاظ بودجه ­ای می­شود، کارهایی انجام دهیم.

باید گفت که در حال حاضر اغلب کارهایی که ما در محیط بین­ الملل انجام می دهیم باموج سواری روی بودجه دیگران است. من لبنان رفتم ، سخنرانی کردم و مشی علوم انسانی اسلامی امام صادق(ع) را به عنوان یک نمونه عملی در لبنان معرفی کردم. با نخبگان لبنانی مثل ادریسی، مصاحبه و مباحثه کردم ولی یک ریال از دانشگاه خرج نکردم. نمی­توانستم ، چون بودجه­ای نداشتند.

ادامه دارد…